و عمده اسباب ايمان و يقين انقياد و تسليم است چنانچه در بسيارى احاديث از ائمه اطهار منقول است كه هر چه از ما بشما برسد اذعان و تسليم نمائيد و اگر عقل شما بر آن نرسد بظاهرش اقرار نمائيد و در او انكار منمائيد شايد ما گفته باشيم و تكذيب و رد قول ما تكذيب و رد بر خداوند عرش اعلى است و ابتداء باثبات معاد نموديم زيرا كه آن اصل و عمده است و بسيارى از احوالات موت و قبر موقوف بآنست. بدان كه معاد در لغت بسه معنى آمده است (اول) عود و رجوع به جائى يا بحالى كه از آن منتقل شده باشد (دويم) مكان عود (سيم) زمان عود و مراد در اينجا عود روح است بحيات براى يافتن جزاى اعمال كه در مدت حيات دنيا كرده است از خير و شر يا مكان يا زمان عود و هر سه بيك چيز برمى‌گردد و آن روحانى و جسمانى ميباشد و روحانى آن است كه روح باقى ماند بعد از مفارقت بدن اگر از سعدا باشد بعلوم و كمالاتى كه در دنيا اكتساب نموده مبتهج گردد و مسرور باشد و اگر از اشقياء باشد بجهل مركب و بسيط و صفات ذميمه كه در اين نشأه كسب كرده است معذب و مغموم باشد و فلاسفه بهمين معاد قائلند و بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب را تأويل باين دو حالت ميكنند و معاد جسمانى آنست كه اين بدنها در قيامت عود كنند و بار ديگر ارواح بايشان متعلق ميگردد و اگر از اهل ايمان و سعادتند داخل بهشت جسمانى شوند و اگر از اهل كفر و شقاوتند داخل جهنم شوند و بآتش جسمانى معذب گردند و اين از ضروريات دين اسلام است بلكه اتفاقى جميع اهل ملل است و يهود و نصارى نيز باين قائلند و اكثر كتابهاى الهى باين معنى ناطق است خصوصا قرآن مجيد كه اكثر آيات آن در اين صريحست و قابل تأويل نيست چنانچه عامه و خاصه نقل كرده‌اند كه ابى بن خلف استخوان پوسيده را آورد بنزد حضرت رسول و دست ماليد و ريزه كرد و گفت تو ميگوئى كه خدا اين استخوانهاى پوسيده را زنده ميكند در قيامت حضرت گفت كه بلى تو را زنده ميكند و داخل جهنم ميكند پس اين آيه كريمه نازل شد وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ‌ چنانچه تفسيرش ان شاء اللّه تعالى بعد از اين مذكور ميشود و شك نيست در آنكه انكار معاد جسمانى كفر است و مستلزم انكار قرآن مجيد و انكار حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه هدى عليهم السّلام همه هست چنانچه فخر رازى گفته است كه انصاف آن است كه ممكن نيست جمع كردن ميان ايمان بما جاء به النبى (ص) صوميان انكار حشر جسمانى و فلاسفه حكماء انكار اين معاد نموده‌اند باعتبار آنكه اعاده معدوم را محال ميدانند و متمسك بشبهه چند شده‌اند كه هر كه اندك شعورى داشته باشد و در آنها تأمل كند ميداند كه محض شبهه و تلبيس ابليس است و لهذا بعضى از ايشان كه از اثبات اين مدعى عاجز شده‌اند در چنين مسئله غامض كه محل انظار و افكار جميع عقلاء است دعواى بداهت كرده‌اند و كسى كه باعتبار