و رد شمس و طلوع آن از مغرب و خسوف و كسوف در غير وقت مقرر و جارى شدن نهرهاى عظيم از سنگهاى كوچك و فرو بردن عصاى موسى خروارهاى چوب و ريسمان را و امثال اينها پس معلوم شد كه اعتقاد باصول حكماء با اعتقاد باكثر ضروريات دين جمع نميشود پس يا منكر نبوت انبياء بايد بشوند و يا ايشان را العياذ باللّه از بابت ارباب حيل و معميات دانند كه در تمام عمر مدارشان بر اين بوده كه مردم را بضلالت و جهل مركب اندازند و باصل را در لباس حق بمردم نمايند و هدايت ايشان را باين فرقه ضاله حواله كرده باشند و از همه غريب‌تر آنست كه جمعى كه خود را از اهل شرع ميشمارند و اهتمام عظيم در باب اتيان بآداب و مستحبات مينمايند اين كتب ضلال را از روى اعتقاد درس ميگويند و كسى از ايشان نشنيده كه در مقام رد و انكار و دفع شبهات ايشان درآيند و كسى كه رد و انكار اين عقايد نمايد از جهات ديگر شبهات بر عوام القاء ميكنند كه شايد ترويج عقايد باطله خود نمايند يا توانند نمود و طعن مى‌كنند بر كسى كه بر ارباب اين عقايد لعن كند و فخر مى‌كنند كه ما از جمله لاعنين نيستيم‌ يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ‌ پس در اصل بهشت و دوزخ جسمانى شكى نيست و كسى كه انكار كند كافر است.

اما متكلمان عامه خلاف كرده‌اند در آنكه بهشت و دوزخ آيا بالفعل موجودند يا در قيامت موجود خواهند شد اكثر متكلمين را اعتقاد آنست كه موجودند بالفعل و در ابتداى خلق عالم آنها را خلق كرده‌اند و قليلى از معتزله قائل شده‌اند كه بعد از اين مخلوق خواهند شد در قيامت و معلوم نيست كه احدى از اماميه باين مذهب سخيف قائل شده باشند و اين قول را نسبت بسيد رضى داده‌اند و از او بسيار بعيد است و آيات بسيار دلالت بوجود آنها در حال نزول قرآن مثل‌ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ‌، أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا، أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ‌، عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى‌ و اكثر احاديث معراج مشتمل است بر اين كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلم داخل بهشت شد و جهنم را بآن حضرت نمودند و اكثر مفسرين و متكلمين بهشت حضرت آدم عليه السّلام را بهشت خلد ميدانند و ابن بابويه بسند معتبر از ابو الصلت هروى روايت كرده است كه گفت از حضرت امام رضا عليه السّلام پرسيدم كه يا بن رسول اللّه مرا خبر ده از بهشت و آتش جهنم كه آيا امروز مخلوق شده‌اند حضرت فرمود بلى و رسول خدا داخل بهشت شد و جهنم را ديد در شبى كه آن حضرت را بآسمان بردند عرض كردم كه جماعتى ميگويند كه امروز مقدر شده‌اند اما هنوز مخلوق نشده‌اند حضرت فرمود ايشان از ما نيستند و ما از ايشان نيستيم هر كه انكار كند خلق بهشت و دوزخ را تكذيب حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله كرده است و