درسنامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ٧٤ - نيابت خاص

٣.ارتباط حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف با مردم به وسيلۀ افراد مشخص

در غيبت صغرا،حضرت چهار نماينده داشت كه آن‌ها را به صورت معين و مشخص تعيين كرده و برگزيده بود.آنان موظف بودند بين امام و مردم ارتباط برقرار كنند.

اقامتگاه و مكان حضرت را نيز مى‌دانستند؛ولى در غيبت كبرا چنين نيست.

نيابت خاص

با توجه به ويژگى‌هاى پيشين،روشن مى‌شود يكى از مباحث مهم در اين دوران،بحث نيابت خاص است.

در دورۀ غيبت صغرا،حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف به واسطۀ چهار نفر نايبان خاص خود با شيعيان در رابطه بود و امور آنان را سروسامان مى‌داد.اين امور،افزون بر مسايل مالى، شامل مسايل عقيدتى و فقهى نيز مى‌شد.

رابطان ميان آن حضرت و شيعيان،چهار نفر از اصحاب با سابقه و مورد اعتماد امامان پيشين بودند كه يكى پس از ديگرى اين وظيفه مهم را بر عهده داشتند.آنان،به«نواب خاص»آن حضرت معروفند.اين افراد،با وكيلان حضرت در دورترين نقاط شهرهاى اسلامى در تماس بوده و نامه‌ها و خواسته‌هاى شيعيان را به محضر مقدس او مى‌رساندند و در جواب،توقيعاتى از طرف آن حضرت صادر مى‌شد.

نكتۀ قابل توجه آن كه در اين دوره،نه فقط شخص حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف از ديده‌ها پنهان بود،بلكه بيشتر سفراى ايشان نيز به طور ناشناس و بدون آن كه جلب توجه كنند، عمل مى‌كردند.

نيابت خاص،بدان‌سان بود كه امام شخص معين و مشخصى را نايب خود قرار دهد و به اسم و خصوصيات،او را معرفى كند؛همان‌گونه كه پيش از آن امام حسن عسكرى عليه السّلام اين كار را انجام داده و فرمود:

العمرى و ابنه ثقتان فما ادّيا اليك عنّى فعنّى يؤدّيان و ما قالا لك فعنى يقولان؛ [١]عمرى و پسرش[ عثمان بن سعيد،نايب اول و محمد بن عثمان،نايب دوم]