درسنامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ٢٤٣ - ولى فقيه

ولى فقيه

در اصطلاح،«ولى فقيه»كسى است كه عالم به سياست‌هاى دينى و برقراركننده عدالت اجتماعى ميان مردم باشد.طبق اخبار،او دژ اسلام و وارث پيامبران و جانشين پيامبر خدا و همچون پيامبران بنى اسرائيل بوده،بهترين خلق خدا پس از امامان عليهم السّلام است.مجارى امور و احكام و دستورها،به دست او بوده و حاكم بر زمامداران است. [١]

مسأله«ولايت فقيه»ريشه كلامى دارد؛ولى جنبه فقهى آن سبب شده است فقيهان از روز نخست،در ابواب گوناگون فقهى از آن بحث كنند و موضوع ولايت فقيه را در هر يك از مسايل مربوط روشن سازند.در باب جهاد و تقسيم غنايم و خمس و گرفتن و توزيع زكات و سرپرستى انفال و نيز اموال غايبان و قاصران و باب امر به معروف و نهى از منكر و باب حدود و قصاص و تعزيرات و مطلق اجراى احكام انتظامى اسلام،فقها از مسأله«ولايت فقيه»و گستره آن بحث كرده‌اند؛ [٢]بنابراين در يك تقسيم‌بندى كلّى،دو نوع ولايت تصور مى‌شود:

قسم نخست:ولايت،از نوع سرپرستى و ادارۀ امور مؤمنان است؛همان ولايتى كه به قرار دادن خداوند،رسول اكرم و امامان معصوم عليهم السّلام و در عصر غيبت،فقيه عادل از آن برخوردار است.

قسم دوم:ولايت،ناظر به تصدّى امور كسانى است كه به سبب كوتاهى در فهم و شعور يا ناتوانى عملى از انجام كارهاى خويش و يا عدم حضور،نمى‌توانند حق خود را به طور كامل به دست آورند و لازم است كه ولى از طرف آنان و به صلاحديد خودش به سرپرستى و ادارۀ امور اين افراد اقدام كند.ولايت پدر و جد پدرى بر فرزندان صغير و يا سفيه و مجنون خود،ولايت اولياى مقتول-ولى دم-ولايت ميّت،نمونه‌هايى از اين قسم ولايت است. [٣]

از جمله آيات زير را مى‌توان ناظر بر قسم دوم دانست.