درسنامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ١٨٦ - مقام علمى و اجازه روايت
به معناى متعارف نبود؛به ويژه آن كه او در جايى از آثارش،با كسى با عنوان استاد، استناد نكرده است. [١]
احسايى در سال ١١٨٦ ق،مقارن با آشوبهاى ناشى از حملات عبد العزيز حاكم سعودى به«احساء»،به كربلا و نجف مهاجرت كرد و در درس عالمانى چون سيد مهدى بحر العلوم و آقا محمد باقر وحيد بهبهانى،حضور يافت و در مدمت اقامت در عتبات، اجازههاى متعددى دريافت كرد. [٢]
مهمترين مشايخ اجازه روايى شيخ احمد احسايى عبارتند از:سيد مهدى بحر العلوم، ميرزا محمد مهدى شهرستانى،آقا سيد على طباطبايى(معروف به صاحب رياض)،شيخ جعفر كاشف الغطاء،و شيخ حسين آل عصفور. [٣]
احسايى،شاگردان بسيار داشت كه از ميان ايشان،سيد كاظم رشتى(١٢١٢-١٢٥٩ ق)،پس از وفات احسايى در بسط و ترويج افكار او،كوشيد و جانشين وى بود. [٤]
شيخ احمد احسايى،گرچه به وارستگى و علم ستوده شده است،آرا و نظرياتش،از خطا مصون نبود و برخى از عالمان معروف آن عصر،با انتقاد جدى از انديشهها و لغزشهاى وى،او را«غالى»،«منحرف»و حتى«كافر»خواندند.
در قزوين،ملا محمدتقى برغانى شيخ احمد را به دليل ديدگاه وى دربارۀ معاد جسمانى تكفير كرد.شيخ احمد معتقد بود انسان با جسم اين جهان وارد قيامت نشده بلكه با جسم هورقليايى از قبر بيرون مىآيد.
حكم تكفير شيخ،در ايران،عراق و عربستان،نشر يافت.شاخص انديشۀ غلوآميز او كه باعث تكفير وى از سوى عالمان ديگر بلاد شد،اين است كه وى ائمه اطهار را علل اربعه كائنات(علت فاعلى،مادّى،صورى و غايى)معرفى مىكند. [٥]
[١] .دائرة المعارف بزرگ اسلامى،ج ٦،ص ٦٦٢.
[٢] .همان،ص ٦٦٣ به نقل از:اجازات الشيخ احمد الأحسايى،حسين على محفوظ،ص ٣٧-٤٠.
[٣] .همان،به نقل از:انوار البدرين،على بحرانى،به كوشش محمد على طبسى،ص ٤٠٦-٤٠٧؛چند اجازه، احمد احسايى،ص ١ و ٢،٧؛دليل المتحيرين،سيد كاظم رشتى،ص ٥١-٥٥.
[٤] .١٩.ر.ك:ابراهيمى،ابو القاسم،فهرست كتب مشايخ عظام،ص ١١٥ و....
[٥] .٣٤.ر.ك:شرح الزيارة الجامعة الكبيرة،ج ٣،ص ٦٥،٢٩٦-٢٩٨؛ج ٤،ص ٤٧ و ٤٨،٧٨.