درسنامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ١٧١ - ٣ عدم عادت مردم

در اين راه،برخى عناصر را به دلخواه خويش تربيت كرده،به آنان دستور دادند ادعاى بابيت كنند و آنان را با همه امكانات در اين راه يارى كردند كه براى نمونه مى‌توان به«على محمد باب»اشاره كرد.

آغاز شكل‌گيرى مدعيان دروغين

آغاز اين جريان،بيشتر به دوران نايب دوم-محمد بن عثمان-برمى‌گردد؛چرا كه در زمان نايب نخست(عثمان بن سعيد)به دلايل مختلفى،منحرفان نتوانستند فعاليت چشمگيرى از خود نشان دهند.

علل وجود نداشتن اين دروغگويان در دوره نايب اوّل عبارتند از:

١.جايگاه ويژۀ نايب نخست

عثمان بن سعيد از افراد مشهور و مورد اطمينان ميان شيعيان بود.وى پيش از غيبت صغرا،از طرف امام هادى و امام عسكرى عليهم السّلام و به نظر برخى حتى از طرف امام جواد عليه السّلام نيز وكالت داشته است.گذشتۀ طولانى او با امامان عليهم السّلام،باعث شده بود شهرت و جايگاه ويژه‌اى ميان شيعيان داشته باشد؛از اين‌رو منحرفان در دورۀ نيابت وى،نتوانستند ابراز وجود كنند.

٢.شرايط سياسى و اجتماعى

از آن‌جا كه در اوايل غيبت صغرا،دولتمردان عباسى به شدت مراقب اوضاع بودند و با تمام قوا تلاش مى‌كردند ردپايى از مهدى و ياران او بيابند و آن‌ها را نابود سازند؛بدين سبب كسى غير از عثمان بن سعيد،جرأت نمى‌كرد خود را در چنگال مرگ گرفتار كند؛لذا فعاليت و نيابت او در آن دوره،يك جهاد بزرگ به شمار مى‌رفت.

٣.عدم عادت مردم

در آن دوره،هنوز براى مردم ارتباط با امام از طريق«نواب»به روشنى تجربه نشده بود؛ از اين‌رو عادت كردن مردم به زمان احتياج داشت.اين كار،در دوره اوّل صورت گرفت.وقتى منحرفان ديدند مردم به چنين كارهايى عادت كرده‌اند،خواستند با ادعاى دروغين،خود را نايب خاص امام زمان معرفى كنند. [١]