درسنامه مهدویت

جلد دوم

فهرست مطالب

پيشگفتار

پيشدرآمد

تأكيد بر پيشوايى آخرين امام معصوم

1 حديث معراج

2 حديث لوح حضرت زهرا عليها السّلام

3 حديث غدير

4 حديث رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله و سلّم

5 حديث امام على عليه السّلام

نخستين اقدام حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف در آغاز امامت

آغاز پيشوايى در خردسالى

پيامبرى حضرت عيسى عليه السّلام از هنگام ولادت

پيامبرى حضرت يحيى عليه السّلام در كودكى

پيشينه امامت در خردسالى

نخستين امام خردسال

كودكان نابغه،انسانهايى استثنايى

خود آزمايى

منابع براى پژوهش

پيش درآمد

مفهوم غيبت

پيشگويى غيبت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

تأكيد بر حتمى بودن غيبت

چگونگى غيبت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

1 پنهان بودن جسم

2 پنهان بودن عنوان

3 پنهان بودن جسم و پنهان بودن عنوان،به تناسب شرايط

انواع غيبت

طولانى بودن غيبت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

غيبت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف؛رازى از رازهاى خداوند

1 براى حفظ جان آن حضرت

2 براى امتحان و آزمايش انسانها

3 براى آزادگى از بيعت ديگران

4 براى تأديب انسانها

آشكار شدن فلسفههاى اساسى غيبت پس از ظهور

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

برخى از فوايد اين بخش بدين قرار است

1 نگهبانى از آيين خداوند با هدايتهاى باطنى

2 نگهداشت جامعه از نااميدى و سرخوردگى

3 ايمنىبخش از بلاها

4 ايجاد پرواى الهى در پرتو باور وجود امام زنده در جامعه

5 يارى برخى نيازمندان

6 دعاى خير آن حضرت در حق مؤمنان

7 تصويب امور سال در شبهاى قدر

امام غايب،بسان خورشيد پشت ابر

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

ويژگىهاى غيبت صغرا

1 محدود بودن به زمان معيّن

2 پنهان نبودن حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف از همگان

3 ارتباط حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف با مردم به وسيلۀ افراد مشخص

نيابت خاص

سفيران چهارگانه(خاص)

1 عثمان بن سعيد عمرى

وفات نايب اول

2 محمد بن عثمان بن سعيد عمرى

برخى ويژگىهاى نايب دوم

3 حسين بن روح نوبختى

مدت نيابت

4 على بن محمد سمرى

چگونگى ارتباط شيعيان با نواب چهارگانه

وظايف نايبان خاص

1 برطرف كردن ترديد شيعيان درباره حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

2 پنهان نگه داشتن مكان حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

3 پاسخگويى به پرسشهاى فقهى و مشكلات علمى و عقيدتى

4 سازماندهى وكيلهاى حضرت

5 آماده كردن شيعيان براى غيبت كبرا

6 رهبرى دوستداران و طرفداران امام زمان عليه السّلام و حفظ مصالح اجتماعى شيعيان

7 جلوگيرى از فرقهگرايى و گروهگروه شدن شيعيان

8 مبارزه با مدعيان دروغين نيابت

9 گرفتن اموال متعلق به امام و مصرف آن در موارد لازم

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

مجموعۀ نخست از ولادت تا آغاز امامت

مجموعۀ دوم سخنان دوران غيبت

توقيعات

چگونگى صدور توقيعات

بيشتر توقيعات به خط حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

1 دعاى افتتاح

2 دعاى سمات

3 دعاى«اللهم ارزقنا توفيق الطاعة »

4 دعاى فرج«اللهم عظم البلاء»

5 دعاى روزهاى ماه رجب

6 دعاى«اللهم رب النور العظيم و رب الكرسى الرفيع و رب البحر المسجور »

7 دعاى ابو الحسن ضراب

زيارتنامهها

1 زيارت آل يس

2 زيارت ناحيه مقدسه

3 زيارت رجبيه

مجموعۀ سوم سخنان دوران ظهور

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

ديدگاهها در خصوص ملاقات

1 عدم امكان ملاقات به طور مطلق

2 امكان ملاقات بدون شناخت

3 وقوع ملاقات همراه با شناخت و عدم پذيرش ادعا

4 امكان ملاقات و پذيرش ادعا

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

دو احتمال متفاوت بين دانشمندان شيعه

احتمال نخست اثبات همسر و فرزند

دليل نخست استحباب ازدواج

بررسى اين ديدگاه

الف استحباب ازدواج

امّا مقدّمه دوّم حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف ناگزير اين سنّت را انجام مىدهد

دليل دوم برخى روايات و ادعيه

نقد و بررسى كوتاه

احتمال دوم انكار همسر و فرزند

دليل نخست ازدواج با فلسفۀ غيبت منافات دارد

دليل دوم رواياتى كه به ازدواج نكردن تصريح دارد

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

دورههاى زندگى آن حضرت

1 دوران زندگى با امام عسكرى عليه السّلام(255-260 ق)

2 دوران غيبت صغرا(260-329 ق)

3 دوران غيبت كبرا

الف مدينه منوره

ب ناحيه ذى طوى

ج دشتها و بيابانها

4 دوران ظهور

بررسى داستان جزيرۀ خضرا

بررسى داستان

الف از نظر سند

ب از نظر محتوا

1 دلالت قصه بر تحريف قرآن

2 در متن داستان آمده است اين آبهاى سفيد،اطراف جزيره را گرفته است و

3 در ضمن داستان،به نقل از خادمان قبه مىنويسد «رؤيت امام غيرممكن است»؛

4 در يكى از روزهاى جمعه،وقتى على بن فاضل

5 به مقتضاى اين خبر،خمس بر شيعيان حضرت،حلال است و

6 على بن فاضل از سيّد شمس الدين مىپرسد

7 در پايان داستان گفته شده است در جزيره خضرا فقط

نتيجۀ مباحث گذشته

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

ادعاى دروغين نيابت،آغاز انحرافهاى بزرگ

1 سستى ايمان

2 طمع در اموال امام

3 رسيدن به شهرت

4 انگيزههاى سياسى

آغاز شكلگيرى مدعيان دروغين

1 جايگاه ويژۀ نايب نخست

2 شرايط سياسى و اجتماعى

3 عدم عادت مردم

برخى از معروفترين مدعيان دروغين

1 ابو محمد حسن شريعى

2 محمد بن نصير نميرى

3 ابو طاهر محمد بن على بن هلال

4 حسين بن منصور حلاج

5 ابو جعفر محمد بن على شلمغانى

6 احمد بن هلال كرخى

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

شيخيه،بستر پيدايش يك انحراف بزرگ

مقام علمى و اجازه روايت

سيد كاظم رشتى،جانشين احسايى

بدعت ركن رابع

بابيه،يك انحراف بزرگ

آرا و عقايد باب

پيدايش فرقۀ«بهائيه»

سرانجام دعوت ميرزا بهاء

آيينها و باورهاى بهائيان

انجمن حجتيه،يكى از گروههاى مبارز با بهائيت

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

معناى لغوى و اصطلاحى«انتظار فرج»

جايگاه انتظار در فرهنگ شيعه

1 انتظار فرج به معناى عامّ

1-1 عبادت و بندگى

1-2 برترين عبادت

1-3 برترين كارها

1-4 فرج بودن خود فرج

1-5 برترين جهاد

2 انتظار فرج به معناى خاص

انواع انتظار

1 انتظار صحيح و سازنده

2 انتظار غلط و ويرانگر

بنيانهاى اساسى پديدۀ انتظار

الف قانع نبودن از وضع موجود

ب اميد و توقع دستيابى به وضع مطلوب

ج حركت و تلاش براى گذر از وضع موجود و قرار گرفتن در وضع مطلوب

1 آگاهى به عدم حضور ظاهرى امام

2 احساس نياز به وجود امام حاضر

3 يقين به ظهور امام غايب

4 دوست داشتن ظهور حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

5 نزديك دانستن ظهور

آثار فردى و اجتماعى تربيتى انتظار

1 گسترش اميدهاى واقعى

2 پويايى در جهت رسيدن به هدف

3 ايجاد وحدت و همگرايى

4 احساس حضور

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

1 منتظران راستين،برترين مردم همۀ روزگاران

2 بسان حاضران در خيمۀ آن حضرت هنگام ظهور

3 ثواب ايشان مانند پاداش نمازگزار و روزهدار

4 گرامىترين امت و رفيق پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم

5 بسان مجاهدان در راه خدا در ركاب حضرت رسول صلّى اللّه عليه و اله و سلّم

6 پاداش هريك از آنها برابر هزار شهيد از شهيدان صدر اسلام

1 انتظار،حلقۀ اتصال شيعه با امام معصوم عليه السّلام

2 انتظار،معيار ارزش انسانها

3 انتظار عامل پويايى و سازندگى فرد و جامعه

بايستههاى عصر انتظار

الف وظايف عام

1 شناخت امام هر زمان

2 پايدارى در محبت اهل بيت عليهم السّلام

3 پرهيزگارى و رعايت تقواى الهى

4 پيروى از دستورهاى امامان عليهم السّلام

5 دستگيرى از ضعفا و فقيران

ب وظايف خاص

1 دوستى با دوستان و دشمنى با دشمنان حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

2 صبر بر سختىهاى دوران غيبت

3 دعا براى فرج حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

4 آماده باش دائمى

5 بزرگداشت نام و ياد آن حضرت

6 حفظ پيوند با مقام ولايت

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

غيبت كبرا

نيابت عام

ولايت فقيه

جايگاه ولايت فقيه در باورهاى شيعه

ادلۀ ولايت فقيه

ولى فقيه

حكومت از نگاه آموزههاى اسلامى

انديشۀ سياسى شيعه

مقطع حضور امام معصوم عليه السّلام

دوران غيبت امام عصر عليه السّلام

خودآزمايى

منابع براى پژوهش

پيشدرآمد

امامت و مهدويّت

المهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

تاريخ غيبت كبرا

مكيال المكارم فى فوايد الدعاء للقائم

مهدى موعود عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف(ترجمه جلد سيزدهم بحار الانوار)

تاريخ عصر غيبت

(نگاهى تحليلى به عصر غيبت امام دوازدهم)

تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

روزگار رهايى(ترجمه كتاب يوم الخلاص)

پژوهشى پيرامون زندگانى نواب خاص امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

جزيره خضرا در ترازوى نقد

منابع و مآخذ

درسنامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ١٨٩ - بابيه،يك انحراف بزرگ

اسلامى را به انحراف نكشاند.علاوه بر آن-چنان‌كه خواهد آمد-ميرزا على محمد باب،غير از ادعاى دروغين بابيّت،ادعاى ديگرى مطرح كرد كه زمينه‌ساز فرقۀ ديگرى به نام«بهائيت»شد.

بابيه،يك انحراف بزرگ

«باب»در لغت فارسى به معناى پدر،سزاوار،ملايم،متعارف و حاجب است.در عربى نيز به معناى«در»و«محل ورود و خروج»به كار مى‌رود.راغب اصفهانى مى‌گويد:محل دخول و ورود به چيزى را باب مى‌خوانند؛مانند«باب المدينه»يا«باب البيت».

در روايات فراوانى،از پيشوايان معصوم عليهم السّلام با عنوان«باب اللّه»ياد شده است. [١]در دعاى ندبه مى‌خوانيم:«أين باب اللّه الّذى منه يؤتى؟» [٢]

بنابراين باب،يعنى چيزى كه مى‌توان به وسيله آن به چيز ديگر رسيد.حديث«انا مدينة العلم و علىّ بابها» [٣]بدان معنا است كه به وسيله حضرت على عليه السّلام مى‌توان به شهر علم دست يافت.از ديگر موارد،مى‌توان به«باب الحوائج»،«باب حطّه»،«باب مدينة علم النّبى صلّى اللّه عليه و اله و سلّم» [٤]،«باب الحكمة»و«باب اللّه»اشاره كرد.

اما«باب»امامان عليهم السّلام در اصطلاح،به كسى گفته مى‌شود كه به معصومان عليهم السّلام بسيار نزديك است و در همه كارها يا كارى خاص،نماينده مخصوص آنان شمرده مى‌شود [٥].

بر اين‌اساس،مى‌توان وكيل يا نماينده امام را«باب»امام ناميد.

[١] .شيخ كلينى،كافى،ج ١،ص ١٤٥،ح ٧؛و ر.ك:شيخ صدوق،من لا يحضره الفقيه،ج ٢،ص ٥٨٩؛ تهذيب،ح ٦،ص ٢٧.

[٢] .سيد بن طاوس،الاقبال،ص ٢٩٧.

[٣] .وسائل الشيعة،ج ٢٧،ص ٣٤،ح ٣٣١٤٦؛شيخ صدوق،عيون اخبار الرضا عليه السّلام،ج ٢،ص ٦٦.

[٤] .ر.ك:ابن شهر آشوب،مناقب،ج ٤،ص ٣٢٣؛علامه مجلسى،بحار الانوار،ج ٤٨،ص ٦؛شيخ صدوق، خصال،ج ٢،ص ٦٢٦؛شيخ طوسى،أمالى،ص ٥٢٥؛الاقبال،ص ٦١٠.

[٥] .ر.ك:علامه مجلسى،بحار الانوار،ج ١٧،ص ٢٥٣.