فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٦ - تأملى در شيوه هاىشناخت تكليف سيدمحسن موسوى گرگانى
مورد بررسى قرار دهد، و گرنه چگونه كسى كه راه را نمىشناسد، آن را به درستى طىّ مىكند؟ پس ضرورى است كه ما پيش از هر چيز به درستى و به تفصيل، وظايف و تكاليفى را كه از ناحيه شرع مقدس اسلام متوجه ما شده است، بشناسيم.
راه هاى تكليف يابى
شايد كسانى باشند كه در مورد راه يافتن تكليف بگويند كه عقل ما بهترين چراغ هدايت و راهنماى ما است و لذا بايد هر انسانى با چراغى كه خداى حكيم در درون او نهاده است راه صلاح و رستگارى اش را بيابد و از آن راه به سوى كمال خود به پيش تازد، ولى اين راه، درست نيست، زيرا عقل بشر هر چند درخشنده و تابناك باشد، توانايى درك همه حقايق عالم هستى را ندارد، اگر چه انسان مىتواند با پرورش دادن آن به بسيارى از چيزهاى دانستنى پى ببرد و موشكافى هايى را انجام دهد، ليكن هرگز نمىتواند به واقعيت هاى عالم هستى كه خداوند منان پيامبران را براى تعليم آنها به سوى بشر فرستاده است، دست اندازى كند، و لذا كسانى كه مىخواهند تمام جزئيات عالم هستى را با عقل خود دريابند، به گمراهى مىافتند.
بنابراين بايد پذيرفت كه عقل بشرى هرگز نمىتواند تمام واقعيتهاى عالم هستى را دريابد و لذا خداوند تبارك و تعالى پيامبران خود را براى راهنمايى بشر فرستاده است، تا آنچه را انسان نمىتواند از راه به كار انداختن عقلش دريابد به او بياموزند.پس هرگز نمىتوان تكاليفى را كه پيامبر بزرگ اسلام آورده و اوليا و جانشينان گرامى اش به شرح و تفصيل آنها پرداختهاند با عقل و انديشه به دست آورد، مگر اين كه منظور از رجوع به عقل، احتياط در مدار متون شرعى باشد؛ زيرا اين معنا اگرچه امكان دارد، ليكن روشى پيچيده و طاقت فرسا است كه قطعاً مطلوب و مراد خداوند متعال نيست؛ زيرا احتياط در تمام امور، قطعاً زندگى بشرى را مختل مىكند، كه به طور حتم، مورد رضايت شارع مقدس نيست.
افزون بر اين كه تحقق احتياط در جميع امورى كه بشر با آنها برخورد دارد، كار