بيع تقسيط از انواع بيع نسيه است، كه موافقت مى‌شود مبيع اكنون داده شود و تمام يا مقدارى از ثمن، در اَقساط مشخّصى در مدتى معلوم، بعدا پرداخت شود. اين مدت گاه منظّم است، مثلاً هر ماه يا هر سال، يك قسط، همچنان كه گاه مقدار مبلغ مساوى يا زياد يا كم است.

قاضى محمد تقى عثمانى در احكام البيع بالتقسيط منتشره در مجله مجمع الفقه الإسلامى (٨) مى‌گويد:

بيع تقسيط، بيع با ثمن مدت‌دار است كه در اَقساط مورد اتفاق، به فروشنده پرداخت مى‌شود. فروشنده، كالا را اكنون به مشترى مى‌دهد و مشترى در اقساط مدت‌دار، ثمن را مى‌پردازد.

از اين تعريف‌ها و آنچه اكنون به عنوان بيع قسطى در بازار رايج است، مى‌توان چنين نتيجه گرفت: بيع تقسيط، نوعى از بيع نسيه است كه مبيع در حال عقد تحويل شده ولى تمامى يا مقدارى از ثمن، در مدت معلوم، طىّ اَقساط مشخّص ـ از لحاظ وقت و مبلغ ـ بعدا پرداخت مى‌شود.

گونه‌هاى بيع تقسيطى

اين گونه بيع، به يك صورت و كيفيّت نيست و تمامى صورت‌هاى آن بسته به چگونگى پرداخت ثمن است، كه عبارتند از:

١. مقدارى از ثمن اكنون پرداخت شده، باقى تقسيط شود. مقدار پرداخت شده «مقدَّم» ناميده مى‌شود.

٢. چيزى از ثمن در ابتدا پرداخت نشود، بلكه تمامى آن تقسيط شود. تقسيط بسته به وقت پرداخت چند گونه است: هفتگى ، ماهانه و ساليانه، و بسته به مقدار قسط، در اقساط متساوى يا مختلف است و اقساط مختلف گاهى افزايشى و گاهى كاهشى است. غالبا فروشنده، وقت و مبلغ را معين مى‌كند، به ويژه اگر شركت يا مؤسسه بزرگ تجارى باشد و به ندرت، مشترى وقت و

(٨) ش ٧، جزء دوم، ١٤١٢ ق، ١٩٩٢ م، ص ٣١.