فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٦٤

خبر را تنها در خبر متواتر منحصر دانسته و به خبر واحد عمل نكرده‌اند بلكه سيد مرتضى و نيز شيخ در عده از گروهى از فقهاى اماميه نقل كرده‌اند كه معتقدند محال است شرع ما را به خبر واحد متعبد سازد. (١٢٠) برخى از آنان تنها به خبر واحدى عمل كرده‌اند كه مقرون به دليلى باشد كه يقين به صحت مخبر آن ايجاد كند و آن دليل يا عقل است يا عرف و يا اجماع. اين ديدگاه شيخ مفيد است. (١٢١) برخى نيز تنها خبر واحدى را حجّت مى‌دانند كه از طرق ما از پيامبر(ص) يا يكى از معصومان(ع) نقل شده باشد و ناقل آن كسى باشد كه نقل او مورد اشكال نباشد و قرينه‌اى بر صحت مضمون خبر نباشد؛ زيرا اگر قرينه‌اى باشد معتبر، همان قرينه است و آن موجب علم خواهد بود. شيخ طوسى بر اين باور است. (١٢٢)

به صورت عام بايد گفت: قدماى شيعه به طور كلى عمل به خبر واحد را مردود مى‌دانستند، در حالى كه عامّه آن را به طور مطلق مى‌پذيرفتند. شيخ در عده پس از بيان ديدگاه خود مى‌نويسد:

اشكال: بزرگان شما همواره در مناظره با مخالفان خود مى‌گويند: به خبر واحد نمى‌توان عمل كرد و صحت خبر واحد را از نگاه آنان مردود مى‌دانند، تا جايى كه برخى از آنان مى‌گويند: خبر واحد عقلاً قابل عمل نيست. برخى نيز مى‌گويند: به دليل آن‌كه در دليل نقلى شاهدى نيامده جايز نيست و به كسى برنخوردم كه درباره جواز آن سخنى گفته باشد يا كتابى نگاشته باشد يا مسأله‌اى نوشته باشد، حال چگونه شما عكس اين رأى قائل هستيد؟

خلاصه جواب شيخ چنين است: مقصود منكر، رواياتى است كه از طرق غير شيعه نقل شده باشد نه از طرق ما. (١٢٣)