وجود نظريه‌هاي متفاوت در يک مسأله امري رايج است به‌گونه‌اي که صاحبان هر نظريه براي اثبات درستي نظرية خود دلايل و شواهدي اقامه مي‌کنند و به نظريه‌هاي رقيب نيز انتقاداتي دارند، ولي هيچ‌يک نتوانسته‌اند صحت رأي خود را براي همه، يا دست کمْ اکثريت اعضاي جامعة علمي به اثبات برسانند. درنتيجه همة آنها درکنار هم در صحنة علم حاضرند و هريک نيز طرفداراني براي خود دست‌وپا کرده‌اند. مثلا در روان‌شناسي جديد، نظرياتي متفاوت درباره توجيه پديده‌هاي رواني و تبيين چگونگي تحقق آنها ابراز شده است. اين نظريات عموماً بر پاية مباني فلسفي يا معرفت‌شناختي خاصي استوارند. به عنوان مثال مي‌توان به اختلافي اشاره کرد که ميان رفتارگرايان با بعضي ديگر از مکاتب روان‌شناسي چون انسان‌گرايان وجود دارد. رفتارگرایان می‌کوشند همه پديده‌هاي رواني را با روش تجربي و شواهد حسي تبيين کنند. به همین دلیل، آنان سعي مي‌کنند هر پديدة رواني را در ارتباط با وضعيت‌هاي مختلف مغز، اعصاب، و ساير اندام‌هاي بدن توجيه کنند. ايشان نه‌تنها حقيقت ديگري را به حساب نمي‌آورند، بلکه آن را انکار هم مي‌کنند. آنها واقعيتي مستقل به نام روح را (به عنوان امري غيرمادي) قبول ندارند. مکتب رفتارگرایی ارتباطي وثيق با گرايش پوزيتويستي در فلسفه دارد، و

[١] محمدتقي مصباح يزدي، «سلسله گفت و شنودهايي در مورد مباحث بنيادي علوم انساني»، فصلنامه مصباح، س٢، ش٨ (زمستان ١٣٧٢)، ص ١٣ـ١٧.