است که آن قسمت را شاگرد در کلاس درس حضور نداشته است. در پایان نسخه نیز استاد به خط خود، اتمام درس و تصحیح نسخه را تأیید می‌کرد و اگر شاگرد قسمت‌هایی از کتاب را نخوانده بود، به آن بخش‌ها تصریح می‌کرد.

امضاهای گواهی قرائت، گاهى در يك كلمه و گاهى در چند کلمه یا جمله تحریر می‌گردید. علایم و عبارت‌هایی که از این امضاها، تاکنون در نسخه‌ها مشاهده گریده عبارتند از:

«بلغ»، «بلغ قبالاً»، «بلغ قرائةً»، «بلغ سماعاً»، «بلغ قبالاً ايّده اللّه تعالى»، «بلغ سماعاً ايده اللّه تعالى»، «بلغ منّي سماعاً ايّده اللّه تعالى»، «انهاه ايده اللّه تعالى».

اين امضاها در اصطلاح نسخه‌شناسى «بلاغ» و «انهاء» يا «گواهى قرائت» ناميده مى‌شود.

اعتبار گواهى‌ قرائت

گواهى قرائت از دو حيثيت ارزش و اعتبار داشت:

يكى آن‌كه تأييدى براى درجه‌ی علمى شاگرد بود.

دوم آن‌كه نسخه‌اى كه امضاى بلاغ استاد را داشت، نشانه‌ا‌ی بر تصحيح آن نسخه در جلسه‌ی آن استاد بود و اعتبار آن از نسخه‌هاى ديگر بيشتر مى‌شد.

در نسخه‌های خطی حديثی، گواهی قرائت به فراوانی یافت می‌شود و خوش‌بختانه تعداد قابل توجّهى از این نسخه‌ها موجود است.

علّامه مجلسى و گواهى‌هاى علمى

علّامه محمّدباقر بن محمّدتقی مجلسی (م ١٠١١ق) كه بيش از نيم قرن به تدريس متون حديثى اشتغال داشت، براى شاگردان خود گواهى‌هاى علمى متعددی صادر كرد كه تعداد قابل توجّهى از آن‌ها به‌دست ما رسيده است.

در اين نوشته، بيشتر به گواهى‌هاى علمى از نوع دوم ـ گواهی شرکت در درس یا همان گواهی‌های درسی ـ اشاره می‌شود تا گوشه‌هايى از تلاش‌هاى حديثى علّامه