حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩١ - نقش خانوادهی حديث در فهم متون نهج البلاغه
برخی از مترجمان نهج البلاغه معلوم نبوده، چرا که آنان را در تفسیر معنای «حالقه» به اشتباه انداخت؛ چنانکه برخی این واژه را به معنای«از بین برندهی نیکیها» (ترجمه فقیهی) دانستهاند و برخی به معنای «قطع کنندهی پیوند خویشاوندی» (ترجمه شهیدی)؛ بعضی آن را به «نابود کننده هر چیزی» (ترجمه دشتی) تفسیر کردهاند و برخی دیگر بدون اشاره به معنایی خاص، از تعیین نکته معنایی آن گذر کردهاند. (ترجمه دکتر جعفری)
این، در حالی است که با تشکیل خانواده حدیث میتوان بهمعنای صحیح این واژه و مقصود واقعی امام(علیهالسلام) پی برد. چنانکه در حدیثی از رسول خدا(صلیاللهعلیهوآلهوسلم) نقل شده است که فرمود:
«أَلَا إِنَّ فِي التَّبَاغُضِ الْحَالِقَةَ لَا أَعْنِي حَالِقَةَ الشَّعْرِ وَ لَكِنْ حَالِقَةَ الدِّينِ»؛ آگاه باشید که دشمنی با یکدیگر زداینده است. مقصودم زدایندهی مو نیست؛ بلکه زدایندهی دین است. (کافی، ج٢، ص٣٤٦.)
همچنین در نقلی دیگر از ایشان آمده است: «... و في التباغض الحالقة لا أعني حالقة الشعر و لكن حالقة الدين»؛ دشمنی زداینده است نه زدایندهی مو، بلکه زدایندهی دین. (امالی مفید، ص١٨١.)
علاوه بر آن که امام علی(علیهالسلام) در وصیتی که برای فرزندانشان نگاشتند، به این نکته نیز اشاره کرده و تصریح کردند:
«و إياكم و البغضة لذوي أرحامكم المؤمنين فإنها الحالقة للدين»؛ از دشمنی با خویشان مؤمنتان بپرهیزید که آن زدایندهی دین است. (دعائم الاسلام، ج٢، ص٣٥١.)
بنابراین، معلوم گردید که مراد از زدایندهای که در کلام امام آمده است، زداینده دین است و این معنا در پرتو توجّه به خانواده حدیث و گردآوری احادیث مشابه و هممضمون به دست آمد که متأسفانه بسیاری از مترجمان نهج البلاغه از آن غفلت کرده بودند.