حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥٢ - کتابشناسی توصیفی «تنزیهالانبیاء و الائمة (علیهمالسلام)»
«فإذا كانت وجوه هذه اللفظة مختلفة متسعة على ما ذكرناه، نفینا عن نبی الله ما لا یلیق به و هو العزم على القبیح و أجزنا باقی الوجوه لأن كل واحد منها یلیق بحاله.» (تنزیه الانبیاء، ص٤٨.)
ج) توجّه به شأن نزول و نشانههای تاریخی: برخی اشکالها در اثر بیتوجّهی به شأن نزول، احوال زمان نزول آیه و نشانههای تاریخی است؛ بهعنوان مثال، دربارهی آیه « لئن اشركت لیحبطن عملك.» طبق روایات شیعه قضیه اینگونه است:
وقتی که پیامبر(صلواتاللهعلیهوآله) خلافت و جانشینی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) را اعلام نمود، گروهی از قریش خدمت پیامبر عرض کردند که بسیاری از مردم تازه مسلمان هستند و دوست ندارند که نبوت در تو و امامت در پسر عمویت باشد؛ اگر آن را به دیگری بسپاری، بهتر است... . اینجا بود که آیه نازل شد؛ بدین معنا که «لئن اشركت مع علی فی الامامة غیره لیحبطن عملك.» (تنزیه الانبیاء، ص١٢٠.)
د) تعیین مصداق حقیقی آیه: مراد برخی آیات برخلاف تصوری که میشود، کسانی غیر از انبیاست؛ برای مثال، دربارهی آیه « فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُما لَئِنْ آتَیتَنا صالِحاً لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِینَ فَلَمَّا آتاهُما صالِحاً جَعَلا لَهُ شُرَكاءَ فِیما آتاهُما.» احتمال میرود که مراد آیه، غیر از آدم و حواء باشد و به «من أشرک» برگردد و یا دربارهی آیه « عَبَسَ وَ تَوَلَّى أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى.» گفته شده که آن شخص مورد نظر، یکی از یاران رسول خداست که این فعل از او سر زده است؛ زیرا نه قرینهای محکم در آیه وجود دارد که به پیامبر اسلام برگردد و از دیگر سوی، با توصیفی که خداوند در قرآن از خلق و خوی پیامبرش میکند، منافات دارد. «و انک لعلی خلق عظیم.» (تنزیه الانبیاء، ص١٢.)
هـ) تصرف در معنای گناه: برخی اعمال که به انبیا نسبت داده شده، گناه به حساب نمیآید؛ بلکه ترک اولی است. مؤلّف دربارهی آیه «عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى یتَبَینَ لَكَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْكاذِبِین.» مینویسد: