حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٧ - بررسی اصل رجالی «وثاقت رجال کتاب نوادر الحکمه»
بن عیسی بن عبید باسناد منقطع ... » نکتهی مهم را در قید «باسناد منقطع» میداند که اگر انقطاع اسناد بهمعنای تفرّد محمّد بن عیسی در روایت باشد، نوعی تضعیف است؛ امّا اگر انقطاع اسناد بین محمّد بن احمد بن یحیی و محمّد بن عیسی مراد باشد، تضعیف عبیدی نیست؛ بلکه تضعیف روایت بهخاطر ارسال است. احتمال سوم هم این است كه مراد، انقطاع سند بین عبیدی و یونس باشد؛ یعنی، روایاتی كه عبیدی مرسلا از یونس نقل میكند، تضعیف شده باشد. (ر.ك: الحدائق الناضره، ج٥، ص٢٢٩.) ایشان در نهایت، احتمال دوم را موافق ظهور میداند. (ر.ك: كليات في علم الرجال، ص٢٩٢.) و مؤیّد آن را عملكرد شیخ طوسی میشمرد كه به «منقطع الاسناد» «یتفرد به» را اضافه كرد و این، دالّ بر تغایر است. وی تضعیف شیخ طوسی نسبت به محمّد بن عبید را كه برگرفته از این استثنا است، (الفهرست، ص٢١٦، ش٦١١.) معتبر نمیشمرد. (تحریر المقال، ص٩٢) ؛ (ر.ک: معجم رجال الحديث، ج١٧، ص١١٦.) پیشتر مرحوم مامقانی هم به این قید توجّه كرده و وجود آن را دلیل بر قبول روایات محمّد بن عیسی شمرده بود؛ چرا كه اگر خود ابنعیسی ضعیف میبود، نیازی به قید "باسناد منقطع" نبود. (تنقيح المقال، ج٢، ص٧٥«من ابواب الميم».) آیت الله خویی (معجم رجال الحدیث، ج١٧، ص١١٦.) قید «باسناد منقطع» را انقطاع اسناد محمّد بن عیسی از یونس دانسته است؛ یعنی، روایاتی كه محمّد بن عیسی از یونس نقل میكند و یونس آن را مرسل نقل كرده است یا روایاتی كه محمّد بن عیسی منفرد بهنقل آن از یونس است. ایشان شاهد بر این احتمال را روایات متعدد شیخ صدوق از محمّد بن عیسی از غیر یونس میداند كه بیش از ٣٠ عدد است. بهنظر ایشان، حتّی ابنولید هم خودِ ابنعیسی را تضعیف نكرده؛ زیرا از وی از غیر یونس نقل روایت كرده است؛ امّا شیخ طوسی از خصوصیت كلام ابنولید غافل شده و حكم به ضعف عبیدی كرده است.
صاحب ثلاثیات کلینی (امین ترمس العاملی، ص٨٦.) هم انقطاع بین عبیدی و یونس را منظور گرفته؛ زیرا بر اساس شواهد، ابنعیسی، یونس را درك نكرده است؛ لذا تضعیف را نسبت به روایات محمّد بن عیسی بن عبید از یونس دانسته، نه نسبت به خود عبیدی. وی بین استثناهای مطلق و مقیّد در کلام ابنولید فرق گذاشته و مطلقات را ظاهر در تضعیف راوی و مقیّدات را ظاهر در بخشی از روایات راوی- مطابق با قید- دانسته است. امین العاملی سپس