صِرفاً استثنائاتی برای او قایل شدند. قمیون به سخت‌گیری در حدیث مشهور بودند؛ به‌گونه‌ای که برقی را از شهر اخراج کردند که چرا روایات بسیاری از ضعفا نقل می‌کند. (ر.ك: خلاصه الاقوال، ص٦٣، ش٧.) حال، همین قمیون «نوادر الحکمه» را پذیرفته‌اند و به‌گونه‌ای در آن دقّت کرده‌اند که استثناهایی نیز، برشمرده‌اند. (ر.ك: خاتمة المستدرک، ج١، ص٧٠.)

اصل قاعده، تاریخچه و مستند آن

نخستین بار أبو جعفر محمّد بن حسن بن ولید (م٣٤٣ق) استاد شیخ صدوق، روایات و افرادی را از کتاب مشهور« نوادر الحکمه» استثنا کرد که مفهوم این کار، پذیرش و توثیق سایر روایات و افراد مذکور در این کتاب بود. ابو جعفر ابن‌بابویه ـ شیخ صدوق ـ و ابو العباس بن نوح (م٤٠٨ق) نیز، این عمل را ـ با توضیحاتی که در آینده می‌آید ـ تأیید کردند. پس از ایشان نجّاشی در رجال خود، کار ابن‌ولید را نقل و تلقّی به قبول می‌کند که عبارت وی، چنین است: «و کان محمّد بن الحسن بن الولید یستثنی من روایة محمّد بن احمد بن یحیی ما رواه عن محمّد بن موسی الهمدانی أو ما رواه عن رجل أو یقول بعض أصحابنا أو عن محمّد بن یحیی المعاذی أو عن أبی عبدالله الرازی الجامورانی أو عن أبی عبد الله السیاری أو عن یوسف بن السخت أو عن وهب بن منبه أو عن أبی علی النیشابوری أو عن أبی یحیی الواسطی أو محمّد بن علی أبو سمینة أو یقول فی حدیث أو کتاب و لم أروه أو عن سهل بن زیاد الآدمی أو عن محمّد بن عیسی بن عبید باسناد منقطع أو عن أحمد بن هلال أو محمّد بن علی الهمذانی أو عبد الله بن محمّد الشامی أو عبدالله بن أحمد الرازی أو احمد بن الحسین بن سعید أو أحمد بن بشیر الرقی أو عن محمّد بن هارون أو عن مَمَویه. (بنا به ضبط محقّق نراقي در عوائد الايام، ص٨٧٣.) بن معروف أو عن محمّد بن عبد الله بن مهران أو ما ینفرد به الحسن بن الحسین اللؤلؤیی أو ما یرویه عن جعفر بن محمّد بن مالک أو یوسف بن الحارث أو عبدالله‌بن محمّد الدمشقی.»

شیخ طوسی در الفهرست)ص٢٢١، ش٦٢٢. (به‌نقل از شیخ صدوق این‌گونه آورده است: «و قال أبو جعفر بن بابویه: الّا ما کان فیها غلو أو تخلیط و هو الّذی یکون طریقه محمّد بن موسی الهمدانی أو ... .» و سپس همان عناوین را با اندکی تغییر می‌آورد؛ امّا