یادآوری می شود تحرک چشم گیر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مقطع زمانی کتاب، هر چند از دوره های قبل پایه گذاری و برنامه ریزی شده بود، اما با چهار سفر آقای هاشمی رفسنجانی به لیبی، سوریه, چین و ژاپن و در کنار آن، اتخاذ و اعلام مواضع جدید در جهت کاهش تنش با حامیان عراق و به خصوص با اعلام مواضع جدید در امر صلح، به اجرا در آمد. به این ترتیب، کتاب در بخش سیاسی، روایت دوره ای پس از تحرکات دیپلماتیک است که هم در تقویت جایگاه ایران در منطقه و جهان، هم به خصوص در کاهش فشارهای همه جانبه بر ایران و تعدیل شدت حمایت بی قید و شرط از عراق، آثار آن مشهود بوده است.

در این مقدمه، برخی موضوعات مربوط به سیاست خارجی انتخاب و به اختصار بررسی شده است و خوانندة طالب تکمیل و تفصیل را به جست وجوی موضوعی در متن روزشمار ارجاع می دهیم.

٥- سفرهای هاشمی؛ توسعة روابط با قدرت های آسیایی

آقای هاشمی رفسنجانی در مقطع زمانی این کتاب، رئیس مجلس شورای اسلامی و نمایندة امام در شورای عالی دفاع بود، اما این عناوین برای توضیح جایگاه وی کافی نیست. وی در واقع فرمانده عالی جنگ بود و پس از امام دومین شخصیت تعیین کننده و ترسیم کنندة روند دیپلماسی و جنگ محسوب می شد، از این رو عمدة ابتکارات و تحرکات ایران در این کتاب به حضور و رفتار وی مربوط می گردد. هاشمی به ترتیب به لیبی، سوریه، چین و ژاپن سفر کرد؛ هرچند سفر به لیبی و سوریه اهمیت خاص خود را دارد، اما ویژگی مهم متمایز کنندة این دوره از دوره های دیگر، همان اقدام توسعة روابط با قدرت های آسیایی (چین و ژاپن) است. خود وی بعد از این سفرها، دلیل اصلی سفر اخیر خود به کشورهای لیبی، سوریه، چین و ژاپن را تحرک بخشیدن به سیاست خارجی کشور در هنگام جنگ روانی سیاسی عراق برای انزوای ایران، اعلام کرد و افزود: «این سفرها با دعوت از سوی این کشورها بوده است. دعوت از سوی لیبی و سوریه طبیعی است، اما دعوت چین و ژاپن مسئله جدیدی است.» وی اهدافی برای این سفرها برشمرد و افزود: «آنچه که مهم است، یک حرکت خارجی برای تحرک بخشیدن به سیاست خارجی بود. با مشورت از خدمت امام و با تصمیمی که در خدمت رئیس جمهوری و نخست وزیر و رئیس دیوان عالی کشور به عمل آمد، وقت مناسب سفر معین شد.»

در این جا هر یک از سفرهای چهارگانه، بررسی می شود:

الف) سفر به لیبی

آن ویژگی که سفر به لیبی را از دیگر سفرها متمایز می کرد، وضعیت خاصی بود که این سفر را هرچه بیش تر و به نحو حساسی در ارتباط با عراق قرار می داد. ماجرا مربوط به سفر