این سفر هنگامی انجام شد که دو روز پیش از آن (در تاریخ ٢٥/٣/١٣٦٤) عراق در ادامة کوشش هایش برای جلب حمایت های کشورهای عربی منطقه، وزیر امورخارجه اش را جهت مقابله با نطق "قذافی" رئیس جمهور لیبی در مراسم پانزدهمین سال گرد برچیده شدن پایگاه امریکا از لیبی، به مصر فرستاده بود.[٢]

از سوی دیگر، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران در مورخ ٣٠/٣/١٣٦٤ (سه روز پس از دیدار وزیر خارجة لیبی از عراق) وارد لیبی شد و در چهار روز اقامت خود در این کشور به نتایجی مهم دست یافت که با واکنش کشورهای منطقه و نظام بین المللی روبه رو شد. مهم ترین نتیجة این سفر، صدور بیانیة مشترک ایران و لیبی در تاریخ ٢/٤/١٣٦٤ بود با بندهایی چون تشکیل کمیتة مشترک سیاسی، نظامی و نیز مقابله علیه هم پیمانی مصر و عراق.[٣] این بیانیه واکنش هایی شدید در منطقه برانگیخت، از جمله،کسانی انعقاد چنین معاهده ای بین ایران و لیبی را موجب پدید آمدن انشعاب در اتحاد اعراب، هدف قرار دادن شورای همکاری خلیج فارس و نظایر آن تفسیر کردند و با ابراز تنفر، آن را مضر به حال خود خواندند.[٤]

صدور این بیانیه، پی آمدهای دیگری نیز داشت: سفر رئیس پارلمان مراکش به عراق (در ٣/٤/١٣٦٤) برای اعلام حمایت مراکش از حکومت عراق در جنگ با ایران؛[٥] سفر "طه یاسین رمضان" معاون نخست وزیر عراق به مصر (در ٤/٤/١٣٦٤).[٦] یادآوری می شود که از سال ١٣٥٦ در تقبیح سفر سادات (رئیس جمهور وقت مصر) به بیت المقدس برای مذاکره با "مناخیم بگین"(نخست وزیر وقت اسرائیل)، عراق ( و کشورهایی چون سوریه، الجزایر، یمن جنوبی، لیبی) با مصر قطع ارتباط کرده بود، بنابراین، سفر رمضان به مصر، در جهت تقویت جبهه ای از کشورهای عرب چون مصر، اردن، عمان و عربستان در مقابل کشورهایی چون لیبی، سوریه و ایران مورد توجه قرار گرفت.

پی آمد دیگر بیانیه ایران و لیبی این بود که در همین روز، سفر شصت تن از اعضای کنگرة لیبی به مراکش جهت تحکیم وحدت دو کشور (لیبی و مراکش) که از یک سال پیش زمینه سازی شده بود و قرار بود در ٥/٤/١٣٦٣ انجام شود، به تعویق افتاد و به تبع آن، اجلاس مشترک پارلمانی دو کشور در راستای اجلاس فوق العادة دولت های عربی برای بررسی مسائل لبنان که قرار بود در همین سفر انجام شود نیز به تعویق افتاد. [٧]

در چنین اوضاعی که لیبی خود را با یک تدارک انزوا روبه رو می دید، در تاریخ ٩/٤/١٣٦٤ خبرگزاری جانا (خبرگزاری لیبی) اعلام کرد که پیمان با ایران به منظور آزادسازی قدس و اتحاد جهان اسلام بسته شده و هدفی دیگر، ندارد.[٨]

در تاریخ ١٢/٤/١٣٦٤ "طارق عزیز" معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجة عراق با پیامی از صدام حسین عازم رباط شد و با "حسن" شاه مراکش دیدار کرد. گفته می شد که این دیدار به منظور جلوگیری از تأثیر منفی اختلاف عراق و لیبی بر اجلاس فوق العادة سران عرب بوده است که برای بررسی مسئله فلسطین قرار بود برگزار شود.[٩]

از طرف دیگر، اجلاس مشترک پارلمان های مراکش و لیبی که از ٥/٤/١٣٦٤ به تعویق افتاده بود، در روز یکشنبه ١٦/٤/١٣٦٤ برگزار شد و با صدور قطع نامه ای در مورد مسائل خاورمیانه و آفریقا به کار خود پایان داد، در حالی که گفته می شد این اجلاس پس از آن تشکیل شد که لیبی اعلام کرد صدور بیانیة مشترک با ایران در جهت آزادسازی قدس و اتحاد جهان اسلام بوده است. در هر حال، یک روز پس از این اجلاس -١٧/٤/١٣٦٤- "شاه حسن دوم" پادشاه مراکش، اعراب را به پشتیبانی از عراق در مقابله با "تجاوز"(؟!) ایران فراخواند و افزود: «آن کسی که می گوید عراق را در این جنگ به حال خود واگذارید، این حقیقت را نمی داند که جسم عرب یکی است و امت عرب، امت واحدی است و قابل تفکیک نیست.»[١٠]

[١] ١٤. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریة "گزارش های ویژه"، شماره ٩٢ (٣٠/٣/١٣٦٤)، صص ٢٠ و ٢١ بغداد - خبرگزاری آلمان غربی ٢٨/٣/١٣٦٤.

[٢] ١٥. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شماره ٨٨ (٢٦/٣/١٣٦٤)، ص ٤، قاهره - خبرگزاری رویتر ٢٥/٣/١٣٦٤؛ و - مأخذ ١٤، ص ٢٢، طرابلس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، ٢٩/٣/١٣٦٤.

[٣] ١٦. روزنامه اطلاعات ٣/٤/٦٤، ص ١٩.

[٤] ١٧. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریة "گزارش های ویژه" شمارة ١٠١ (٨/٤/١٣٦٤)، ص٣، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی ٧/٤/١٣٦٤.

[٥] ١٨. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شمارة ٩٧ (٤/٤/١٣٦٤)، ص٣٦، بخش عربی رادیو صوت الجماهیر، ٣/٤/١٣٦٤.

[٦] ١٩. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شمارة ٩٩ (٦/٤/١٣٦٤)، ص٢٨، رادیو امریکا، ٥/٤/١٣٦٤.

[٧] ٢٠. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شمارة ١٠٢ (٩/٤/١٣٦٤)، ص١٤، مادرید - خبرگزاری جمهوری اسلامی، ٨/٤/١٣٦٤.

[٨] ٢١. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شمارة ١٠٣ (١٠/٤/١٣٦٤)، ص٣٣، بحرین - خبرگزاری رویتر، ٩/٤/١٣٦٤.

[٩] ٢٢. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شمارة ١٠٧ (١٤/٤/١٣٦٤)، ص٢٧، رباط - خبرگزاری فرانسه ١٣/٤/١٣٦٤.

[١٠] ٢٣. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارش های ویژه" شمارة ١١٢ (١٩/٤/١٣٦٤)، ص٤٦، رادیو امان، ١٨/٤/١٣٦٤.