روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٣٦٥ - روزشمار جنگ سه شنبه /١٨ تیر ١٣٦٤ /٢٠ شوال ١٤٠٥ /٩ ژوئیه ١٩٨٥
«از "جهانگیر بهروز" روزنامه نگار ایرانی که صاحب نظر در مورد روابط ایران و شوروی است و چندی قبل با سفیر شوروی در تهران راجع به همین موضوع صحبت کرده بود، پرسیدیم که "به نظر او چرا نخست وزیر ایران در این زمان به خصوص از شوروی انتقاد کرده است." وی جواب داد:
جمهوری اسلامی ایران در ماه های اخیر در مقابل شوروی حسن نیت زیاد نشان داد ولی به نظر می رسد که نتیجة زیاد مهمی به دست نیاورده است. از جمله اقداماتی که می شود گفت از روی حسن نیت انجام گرفت یکی محدود کردن تبلیغات مخالف در مورد شوروی بود؛ یکی خودداری از محاکمة علنی سران حزب توده بود که می توانست افکار عمومی را علیه شوروی تحریک کند. در مقابل، جواب درستی از شوروی گرفته نشد، گرچه رادیو مسکو هم گفتارهایش را محدود کرد ... من گمان می کنم که شوروی در مقابل دوستی با ایران، توقعات زیادی دارد مثلاً منتظر است که ایران سیاست خود را نسبت به افغانستان خاتمه بدهد یا در مورد جنگ، سیاست دیگری در پیش بگیرد که این ها برای ایران امکان پذیر نیست که در حال حاضر تغییرات اساسی در سیاست خود بدهد.
سؤال: ولی دو سه ماه پیش نشانه هایی بود از این که روابط دو کشور رو به بهبود هست؛ مثلاً آقای موسوی گفته بود که روابط ایران و شوروی خیلی خوب است و شوروی تا حدی نظراتش را نسبت به جنگ تعدیل کرده. همان موقع مقامات سفارت شوروی در ایران هم خیلی با حسن نیت راجع به روابط دو کشور صحبت کرده بودند و امکان آن بود که این طور تصور کرد که ایران سعی می کند این مناسبات بهتر شود تا دربارة جنگ و صدور اسلحه از شوروی به عراق، شوروی تا اندازه ای رعایت حال ایران و رعایت نظرات ایران را بکند. آیا فکر می کنید که علت این که حالا آقای موسوی از شوروی انتقاد کرده، دلیل بر این است که این تلاش های ایران به نتیجه نرسیده است؟
جواب: نظر شما در مورد این که چند ماه قبل نشانه هایی از بهبود روابط دیده شد، کاملاً درست است و بهترین نمونة آن، همان مصاحبة سفیر شوروی در تهران بود که معمولاً در مواقعی این کار را انجام می دهند که می خواهند تغییراتی در روش سیاسی خودشان بدهند. همان طوری که گفتم، من فکر می کنم که شوروی منتظر بود در مقابل حسن نیت، ایران قدم های خیلی بیش تری پیش بگذارد و چون از طرف ایران چنین اقدامی صورت نگرفت، شوروی دوباره به سیاست گذشته اش برگشته است.
سؤال: آیا فکر می کنید این قضیه مثلاً مربوط باشد به بعضی از تحولاتی که در سیاست خارجی ایران اخیراً می شود دید، مثلاً بهبودی که در روابط ایران با کشورهای عربی حوزة خلیج فارس دیده می شود یا مثلاً صحبت هایی که آقای رفسنجانی در چین و ژاپن کرده بود و راجع به امکان بهبود روابط ایران با امریکا؟