تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧٣ - شرح آيات

ستم مى‌كند نعمت بسيار مى‌دهد تا او را بيازمايد و اندك اندك فرو گيرد. آن گاه يا عذاب دنيا را به او بچشاند يا عذاب آخرت را.

شرح آيات

[٦٨] خداى سبحان انسان را به تنهايى در روز قيامت به بازخواست احضار نمى‌كند بلكه شياطين او هم با او همراه‌اند؛ شياطينى كه انسان را اغوا مى‌كنند و گمراه مى‌نمايند در آخرت در تعذيب او شركت دارند. انسان گناهكار فريبخورده از شيطان او را در مقابل خود مى‌بيند كه بر تن و پشت گردنش مى‌زند. شيطانى را كه در قلب اوست و او را به پيروى از شهوات وامى‌دارد در اين جهان مشاهده نمى‌كند ولى همين شيطان در روز قيامت با صورتى زشت در برابر او آشكار مى‌شود. اولين كارى كه آن ملعون مى‌كند اين است كه به صورت او تف مى‌اندازد و مى‌گويد كه آن روز كه از ما پيروى مى‌كردى مرتكب چه كار زشتى مى‌شدى. چه راه بدى را در پيش گرفته بودى. آن گناهكار مى‌گويد به پاداش اين كه به سخن تو گوش مى‌دادم اكنون مرا از آتش برهان آن ملعون مى‌گويد بگذار تا نخست خود را نجات دهم.

بنا بر اين روابط گناه آلود ما با شيطانها (چه شيطان جنى و چه انسى) در اين دنيا هم چنان ادامه مى‌يابد تا عرصه آخرت. اگر در اين دنيا از گناهان خود توبه نكنيم اين شيطانها در آخرت با ما قرين خواهند شد

فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ‌ به پروردگارت سوگند آنها را با شيطانها گرد آوريم.» يعنى با شيطانها محشور مى‌كنيم، زيرا در دنيا پيروان آنها بوده‌اند.

ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا آن گاه همه را در اطراف جهنم به زانو مى‌نشانيم.» مردم به زانو مى‌نشينند، زيرا نمى‌توانند روى پاهاى خود بايستند، از شدت خوف. از سوى ديگر به علت ازدحام مردم، نمى‌توانند روى زمين دراز بكشند يا به گونه‌اى راحت‌تر بنشينند. و اين خود/ ٨٥ براى آنها عذاب ديگرى است.