تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤١ - شرح آيات

[٢٣] دليل قدرت مطلقه و سلطه همگانى و بزرگ او اين است كه او برتر از اين است كه كسى او را بازخواست كند در عين حال هيچ كس از آفريدگانش نيست كه بتواند خود را از مؤاخذه او دور نگهدارد.

لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ‌ او در برابر هيچ يك از كارهايى كه مى‌كند بازخواست نمى‌شود ولى مردم بازخواست مى‌شوند.» [٢٤] أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ‌ آيا به جز او خدايانى برگزيده‌ايد؟ بگو حجت خويش بياوريد.» همان گونه كه ما براى اثبات الوهيت اللَّه دليل و برهان مى‌آوريم، شما نيز اى مشركان، بايد براى اثبات الوهيت خدايانتان دليل و برهان بياوريد. از اين آيه اين معنى مهم هم دانسته مى‌شود كه كسانى كه مدعى وجود خدايى جز اللَّه خداى يكتا هستند، در جستجوى پايگاهى هستند كه بر آن ايستند و عدم التزام و مسئوليت خود را در برابر اللَّه توجيه كنند و چون از آنها برهان عقلى بخواهى يا دليل منطقى جويا شوى، از اقامه آن عاجز مى‌شوند آن گاه دعويهايشان دود شده به هوا مى‌رود.

هذا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَ ذِكْرُ مَنْ قَبْلِي‌ در اين كتاب سخن كسانى است كه با من هستند و سخن كسانى كه پيش از من بوده‌اند.»/ ٢٩٧ يعنى موضوع توحيد بارى در رسالت آسمانى موضوع تازه‌اى نيست. همه رسالتهاى آسمانى وجهه همتشان توحيد بوده است.

از عوامل گمراهى انسان يكى اين است كه مى‌پندارد چون بسيارى از مردم با عقيده او موافق هستند، پس عقيده‌اش درست است. در حالى كه كثرت گمراهان نمى‌تواند دليل صدق آنها باشد، بلكه آن حقيقت كه با برهان علمى به اثبات رسيده باشد مقياس همان است.

بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ‌ نه، بيشترشان چيزى از حق نمى‌دانند و از آن اعراض مى‌كنند.» [٢٥] وقتى مردم در شهرى (مثل مكه در روزى كه اين آيات در آنجا نازل‌