عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٢٤ - شهوت، عامل خراج

بدين مشغول باشد، بنده و خادم درگاه الهيت باشد و آنچه حق تعالى گفت كه:

[و ما خلقت الجن و الإنس إلا ليعبدون‌][١].

و جن و انس را جز براى اين كه مرا بپرستند نيافريديم.

معنى وى اين است:

پس دل را بيافريدند و اين مملكت و لشگر به وى دادند و اين مركب تن را به اسيرى به وى دادند تا از عالم خاك، سفرى كند به اعلى عليين.

اگر خواهد كه حق اين نعمت بگذارد و شرط بندگى بجاى آرد، بايد كه پادشاه‌وار در صدر مملكت بنشيند و از حضرت الهيت قبله و مقصد سازد و از آخرت وطن و قرارگاه سازد و از دنيا منزل سازد و از تن مركب سازد و از دست و پاى و اعضا خدمتكاران سازد و از عقل وزير سازد و از شهوت جابى‌[٢] مال سازد و از غضب شحنه سازد و از حواس، جاسوسان سازد و هر يكى را به عالمى ديگر موكل كند تا اخبار آن عالم، جمع هم كنند و از قوت خيال كه در پيش دماغ است صاحب بريد سازد، تا جاسوسان، جمله اخبار نزد وى جمع همى كنند و از قوت حفظ كه در آخر دماغ است خريطه‌دار[٣] سازد، تا رقعه اخبار را دست صاحب بريد مى‌ستاند و نگاه مى‌دارد و به وقت خويش بر وزير عقل عرضه مى‌كند و وزير بر وفق آن اخبار كه از مملكت به وى مى‌رسد تدبير مملكت و تدبير سفر پادشاه مى‌كند.

چون بيند كه يكى از لشگر چون شهوت و غضب و غير ايشان نمى‌شده‌اند بر پادشاه و پاى از اطاعت وى بيرون نهاده‌اند و راه بر وى بخواهند زد، تدبير آن كند

[١] -ذاريات( ٥١): ٥٦.

[٢] -جابى: تحصيلدار و مأمور وصول ماليات.

[٣] -خريطه: كيسه چرمى.