عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٧٣ - ٣ - صفاى در معامله

هر كه در خلق نيكو زياده‌تر است در طريق حق، او غالب‌تر است و حق تعالى رسول الله ٦ به خلق خوش بستوده است و خلق او را در سوره قلم عظيم خوانده كه:

[و إنك لعلى خلق عظيم‌][١].

و يقينا تو بر بلنداى سجاياى اخلاقى عظيمى قرار دارى.

و بنياد خلق نيكو بر دو چيز است:

يكى آن كه: هر چه توانى بكنى، به قول و فعل و در آن تهاون و سستى نكنى.

دوم آن كه: خود را از آن نگاه‌دارى كه از تو رنجى به ظاهر و باطن كسى رسد و اين معنى از كسى درست آيد كه او را سه وصف باشد:

اول و دوم: علم و معرفت است آن كه بداند كه همه خلق در اخلاق و صفت‌هاى ذاتى خود محبوس و گرفتارند و جمله خواهند كه از ايشان خلق‌ها و صفت‌هاى پسنديده در وجود آيد.

اما بعضى از ايشان ندانند و راه بدان كه چنان بهتر است و بعضى اگر چه دانند نتوانند و طاقت ندارند كه چنان كه دانند كه بهتر است زندگانى كنند، پس بدين معرفت از ايشان به قدر و طاقت و توانستن ايشان راضى شوى از ايشان و دوام كرم است و سخاوت؛ زيرا كه به سخاوت نيكويى‌ها توان كردن در داد و ستد و كارها.

سوم: صبر است؛ زيرا كه به قوت صبر با خلق سازگارى توان كردن و تحمل ايذا و بد خلقى ايشان كردن.

و مشايخ گفته‌اند:

خلق آن است كه هر چه به تو رسد از قضاى حق و جفاى خلق آن را قبول كنى‌

[١] -قلم( ٦٨): ٤.