احمد محمد شاكر مى‌گويد: «علما از مالك، اوزاعى، ابن جرير طبرى و داود نقل مى‌كنند كه آنان «بسمله» را آيه‌اى از قرآن نمى‌دانستند نه در اوايل سوره‌هاى قرآن و نه در سوره فاتحة الكتاب». طحاوى همين اعتقاد را از اين افراد نقل مى‌كند: ابو حنيفه، ابو يوسف محمد، روايتى از احمد، نظر عده‌اى از پيروان احمد و ابن قدامه كه اين قول را در «المغنى» اختيار كرده است.

احمد حنبل معتقد است كه «بسمله» در اول سوره حمد آيه است و در ديگر سوره‌ها آيه نمى‌باشد. اين تفصيل، مقبول اسحاق، ابو عبيد، اهل كوفه، اهل مكه. اهل عراق- آن طور كه علما نقل كرده‌اند- و شافعى- در يك روايت- واقع شده است‌[١] ديگرى ابن مسيب و محمد بن كعب را به گروه بالا اضافه مى‌كند[٢] و شايد مؤيد اين ادعا، روايتى است كه از طريق خودشان به اين مضمون نقل شده است.

«اوّل چيزى كه نازل شد. «بسم اللّه» بود. پس از مدتى «الرحمن» به آن افزوده گشت. و هنگام نزول سوره نمل «الرحيم» در پى كلمات قبل قرار گرفت. و «بسم اللّه الرحمن الرحيم» شكل كامل را يافت‌[٣]». درباره ادعاى فوق بايد بگوئيم مضمون اين ادعاى روايات آن است كه آقايان ناخودآگاه و ناخواسته تن به قبول تحريف و راه يافتن اضافاتى به قرآن داده‌اند. و اين نتيجه غير قابل قبول را مرحوم ابن طاووس متذكر گشته و آنان را ملزم به قبول آن كرده است‌[٤]؛ زيرا از چنين مقدمات باطلى، قطعا نتيجه باطلى به دست مى‌آيد.

عجيب اين است كه: ابو زهره مطالب مربوط به «بسمله» و آيه نبودن آن را نقل مى‌كند و سخنان بزرگان اهل سنت را مى‌آورد. و بعد از اين نتيجه مى‌گيرد كه قرآن ابدا دست نخورده است و در آن نقص و زيادى رخ نداده است و بعد به شيعه حمله مى‌كند و آنان را ناجوانمردانه و به دروغ متهم مى‌كند كه قائل به نقص قرآنند[٥]

[١] تعليقات احمد محمد شاكر بر الجامع الصحيح/ ترمذى، ج ٢، ص ١٩ و ٢٠. و النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ٢٧٠.

[٢] الامام زيد، ص ٣٥٠ به نقل از: البحر الزخار و الفصول اللؤلؤية.

[٣] منابع اين روايت در فصل: ترتيب نزول آيات آمده است.

[٤] سعد السعود، ص ١٤٥.

[٥] الامام زيد، ص ٣٥٠ و ٣٥١.