صحابى آگاه مشكل خود را حل مى‌كرد و كارها سريع در روال خود قرار مى‌گرفت. و هنگامى كه روح پيامبر در آستانه عروج به ملكوت اعلى قرار داشت آخرين عرضه آيات قرآن صورت گرفت تا هيچ‌گونه كاستى و افزايشى در آن صورت نگرفته باشد. و اين كار تنها درباره قرآن و مانند آن صورت گرفت‌[١].

سپس وى نسخ تلاوت و بقاى حكم را نيز مورد مناقشه قرار داده است. ولى در اينجا مجال بيان سخن وى نمى‌باشد. ليكن بايد بخشى از سخن وى را با دقت مورد نقد قرار دهيم و بگوئيم: نسخ تعديل حكمى يا الغاى آن پس از مدتى نيست. بلكه اساسا نسخ اين است كه حكمى فى نفسه محدود به زمان مشخصى و شرايط مشخصى بوده است.

و پس از انتها آمد حكم و تغيير شرايط حكم ديگرى جاى آن را گرفته است. و نسخ به اين معنا هيچ اشكالى ندارد و در احكام صورت گرفته است و علما هم آن را پذيرفته‌اند.

(٣) سخن بلاغى درباره نسخ تلاوت: عالم ربانى علامه شيخ محمد جواد بلاغى (ره) درباره نسخ تلاوت- پس از يادآورى اين نكته كه اخبار آن آحاد است مى‌گويد: چگونه اخبار آحاد مى‌توانند آيات قرآن را كه مبنى بر قطع هستند اثبات كنند؟ در صورتى كه در جامعه اسلامى طى قرون متمادى كمتر ديده شده است فردى يا گروهى در مباحث مربوط به قرآن، بر غير يقين تكيه كنند يا در مسئله مهمى و موضوع دينى اساسى جز با يقين پيش بروند. البته در امور تاريخى و داستانها بعضى از احاديث را ذكر مى‌كنند اما نه در مسائل بنيادى جامعه اسلامى.

سيوطى در الاتقان درباره آيات منسوخ التلاوة رواياتى را نقل مى‌كند. از اين روايات ده روايت از يك‌تن است. يعنى از ابو عبيده مى‌باشد. مضمون اين ده روايت نسخ تلاوت نيست بلكه از ميان رفتن آياتى توسط امت است. مخصوصا روايات عايشه، حميده و مسلمة بن خالد، كه از اين ده روايت است صراحت در از بين رفتن به وسيله امت صدر اسلام دارد بالأخص روايت عايشه در منسوخ التلاوة و الحكم.

و يا روايات زرّ بن حبيش و خالة ابى امامه در لفظ آيه رجم و ماجراى عمر با آيه، دچار اضطراب زيادى است. و ناقلين آنها با اين اغتشاشات نقل كرده‌اند. از جمله حاكم‌

[١] تاريخ القرآن/ آبيارى، ص ١٦٦ و ١٦٧.