چه بسا از روايات شيعه بر مى‌آيد كه منظور از «احرف سبعة» بطون و تاويلات قرآن است. از ابو جعفر- عليه السلام- روايت شده است كه فرمود: تفسير قرآن بر هفت حرف است. از جمله علم آنچه بوده است و آنچه بعد از آن نخواهد بود. اين وجوه را تنها ائمه مى‌شناسند[١].

همچنين روايتى كه از حماد در اين باره نقل مى‌كنند. حماد مى‌گويد به امام صادق- ع- عرض كردم: احاديث منقوله از شما مختلف است؟ حضرت فرمودند: قرآن بر هفت حرف نازل شده است. و كمترين توانايى امام آن است كه مى‌تواند بر هفت وجه فتوا دهد[٢].

ثانيا: روايات مربوط به نزول قرآن بر حروف مختلف است. بعضى از روايات مى‌گويند: قرآن بر هفت حرف نازل شده است- كه نمونه آن را ديديم- و بعضى از روايات مى‌گويند: بر پنج حرف نازل شده است‌[٣]. بعضى هم بر چهار حرف‌[٤] مى‌دانند.

و عده‌اى ديگر قرآن را نازل بر سه حرف‌[٥] مى‌دانند. و بالاخره عده‌اى ديگر از روايات، آن را بر ده حرف نازل مى‌دانند[٦]. كدام تعداد صحيح است؟ و بايد كدام دسته از روايات‌

[١] بصائر الدرجات، ص ١٩٦. وسائل، ج ١٨، ص ١٤٥. كنز العمال، ج ٢، ص ٩ و ١٠ به نقل از: سجزى در الابانة كه از على- ع- نقل مى‌كند: قرآن بر ده حرف نازل شده است. بشارت‌دهنده، بيم‌دهنده ناسخ، منسوخ پند، مثل، محكم، متشابه، حلال و حرام.

[٢] خصال، ج ١، ص ٣٥٨ و تفسير عياشى، ج ١، ص ١٢ و ١٣ و در حاشيه همان كتاب از بحار الأنوار، ج ١٩، ص ٢٢ و ٣٠. برهان، ج ١، ص ٢١- ٢٢. مصابيح الانوار، ج ٢، ص ٢٩٦ و مصباح الفقيه، كتاب الصلاة، ص ٢٧٤.

[٣] جامع البيان طبرى، ج ١، ص ١٨ و ٢٤. و البيان، ص ٢٠١ به نقل از: جامع البيان.

[٤] همان مدرك ص ٢٦. كنز العمال، ج ٢، ص ٣٤ به نقل از: طبرى، ابو نصر سجزى، ابن منذر و ابن انبارى در كتاب الوقف.

[٥] مستدرك حاكم، ج ٢، ص ٢٢٣. البرهان زركشى، ج ١ ص ٢١٢. مجمع الزوائد، ج ٧، ص ١٥٢ و ١٥٦. به نقل از: طبرانى و بزار. كشف الاستار، ج ٣، ص ٩٠ و ٩١. كنز العمال، ج ٢، ص ٣٣ به نقل از:

ابن ضريس، احمد، طبرانى، و حاكم ميزان الاعتدال، ج ١، ص ٥٩٤ و مشكل الآثار، ج ٤، ص ١٩٥.

[٦] كنز العمال، ج ٢، ص ٩ و ١٠ به نقل از: سجزى در الابانة كه از على- عليه السلام- نقل مى‌كند.