پيش كشيدن مباحث نحوى، و فرضيه‌سازى براى حركات محتمل، باعث انحراف اذهان از معناى اصلى آيات شده و به چپ و راست رفته و حتى كسانى كه كج‌فهم باشند به معانى نادرست دست يافته آنها را به قرآن نسبت مى‌دهند. اين كار باعث مى‌شود مقصود اصلى آيات، پنهان باقى بماند، و راههاى ورود به سرچشمه قرآن بسته گردد و معانى قرآن فراموش گردد. اين ادبا مصداق سخن امام باقر- عليه السلام- مى‌گردند كه مى‌فرمايد:

«كلمات قرآن را بپاداشتند ولى حدود آن را ضايع ساختند. آيات را روايت مى‌كنند ليكن رعايت نمى‌كنند[١]». مطلب بالا با مراجعه به كتب ذيل روشن خواهد شد:

١- الاتقان سيوطى، ج ١، ص ١٧٩- ١٨٦. (سيوطى موارد آن را بيان مى‌كند).

٢- التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢.

٣- الكشف عن وجوه القراءات السبع.

٤- كتاب حجة القراءات و غير آن.

اين نوع تحريف و اجتهاد باطل، با فرض حفظ رسم الخط و نص آيات است و عدم تصرف در كتابت آنها.

نوع دوّم: يكى ديگر از اقسام اجتهاد باطل، نوعى است كه منجر به مخالفت رسم الخط و حتى نقل و روايت است. نمونه اين اجتهاد باطل توسط ابو بكر بن مقسم صورت گرفته است. وى از قرائات، آن را انتخاب مى‌كرد كه به نظرش با اصول و قواعد عربى سازگار باشد اگر چه اين قرائت مخالف رسم الخط مصحف و يا نقل باشد.

عليه ابو بكر مجلسى منعقد شد و بر ممانعت از كار وى اجماع حاصل شد[٢] در آن مجلس قراء و فقها حضور يافتند و آوردند تازيانه بزنند كه توبه كرد. درباره او گفته‌اند:

قرائت موافق عربيت و رسم الخط را تجويز مى‌كرد اگر چه مخالف قرائات منقول و مروى باشد[٣].

[١] رك: الكافى، ج ٨، ص ٥٣. بحار، ج ٧٥، ص ٣٥٩. وافى، ج ٥، ص ٢٧٤. المحجة البيضاء، ج ٢، ص ٢٦٤. و البيان آية اللّه خوئى، ص ٢٤٩.

[٢] طبقات كبرى/ ابن سعد، ج ٢، ص ٥٤. الاتقان، ج ١، ص ٧٧. التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣١ به نقل از: دو منبع پيشين القراءات القرآنية فضلى، ص ٥٠ و ٨٢ به نقل از غاية النهاية، ج ١، ص ١٢٤ و به نقل از: غيث النفع، ص ٢١٨.

[٣] النشر، ج ١، ص ١٧ و ٣٥. و تاريخ بغداد، ج ٢، ص ٢٠٦ و ٢٠٧.