«كارل برو كلمان» به تبعيت از گلدزيهر مى‌گويد: حقيقتا كتابت- كه به درجه بلوغ و كمال نرسيده بود- زمينه‌اى شد براى برخى از اختلافات در قرائت بخصوص آن كه اين خط نقطه‌گذارى كامل نداشت. و داراى حركات اعرابى هم نبود. لذا عده‌اى از قراء به تصحيح قرائات و تشخيص اختلافات آنها پرداختند[٢]. «بروكلمان» همين مطلب را در جاى ديگر كتاب خود تأكيد مى‌كند. هركس بخواهد به كتاب وى مراجعه كند[٣].

البته سخن بروكلمان احتياج به تصحيح دارد. وى مى‌گويد: خط عربى نقطه‌گذارى كامل نداشت. درست آن است كه: خط عربى اصلا نقطه نداشت. امرى كه باعث اختلافات بسيار در قرائت قرآن گشت. و عده زيادى را در اشتباه و ترديد انداخت. اما «قسطلانى» در اين باب مى‌گويد: هنگامى كه اختلافات قرائت ناشى از رسم الخط قرآن فراوان شد و بدعت‌گذاران و پيروان هواهاى نفسانى آيات را به گونه‌اى تلاوت كردند كه هيچ مسلمانى را نرسد كه چنين تلاوت كند، مسلمانان تصميم گرفتند قرائت ائمه ثقات را نصب العين خود قرار دهند، كسانى كه خود را متخلص و متمحض در قرآن كريم ساخته بودند[٤].

«دمياطى بنا» (متوفى ١١١٧ ه- ق) از قسطلانى پيروى كرده همين دلايل را ذكر مى‌كند و به آنها تصريح مى‌نمايد[٥]. علاوه بر آن «يحيى بن يعمر» (متوفى ٩٠ ه-.) كتابى در قرائات تأليف كرد. و در آن كتاب قرائات مختلف مردم را كه به نحوى با رسم الخط جور مى‌آمد نقل نمود[٦] ما نيز در صفحات آينده منشأ اختلاف را مفصلا توضيح خواهيم داد.

[١] همان مدرك، ص ٩٩ و ١٠٠ به نقل از: مذاهب التفسير الاسلامى، ص ٨ به بعد.

[٢] تاريخ القرآن الصغير، ص ١٠٠ به نقل از: بروكلمان: تاريخ الادب العربى، ج ١، ص ١٤٠.

[٣] همان مدرك. به نقل از: تاريخ الادب العربى، ج ٤، ص ١.

[٤] همان مدرك، ص ١٠٢. به نقل از: لطائف الاشارات قسطلانى، ج ١، ص ٦٦.

[٥] همان مدرك. و القراءات القرآنية تاريخ و تعريف ص ٣٤ به نقل از: اتحاف فضلاء البشر دمياطى، ج ١، ص ٧٠.

[٦] القراءات القرآنية تاريخ و تعريف، ص ٢٧ و ٢٨ به نقل از: مقدمتان فى علوم القرآن، ص ٢٧٥ و همچنين رك: تاريخ التراث العربى فؤاد سزگين، ج ١، ص ١٤٧.