حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ١٥٢ - بازگشت به اصل مطلب رسم الخط قرآن و مشكلات آن

كه امام- عليه السلام- به خلافت رسيد قرآنى را كه خود نگاشته بود آشكار نساخت.

هر چند مصحف امام از نظر ترتيب و داشتن تأويل. تنزيل، ناسخ و منسوخ و غيره با قرآن متداول اختلاف داشت. امام اين كار را كرد تا عمل عثمان را در باب جمع مردم بر قرائت واحد تأييد كرده باشد. و راه را بر فرصت طلبان در جهت بازى كردن با قرآن ببندد؛ فرصت‌طلبانى كه هر لحظه آماده بودند قرآن را طبق مقاصد سياسى و هواهاى نفسانى ملعبه دست قرار دهند.

بازگشت به اصل مطلب: رسم الخط قرآن و مشكلات آن‌

ابن ابى هاشم سبب اختلاف قرائت را در بى‌شكل و نقطه بودن حروف مى‌داند:

«... از اينجا بود كه اختلاف ميان قرّاء شهرها و نواحى گوناگون بلاد اسلامى به وجود آمد»[١] معناى اين سخن آن است كه اختلاف در قرائت نتيجه روايت منقول از پيامبر- ص- مبنى بر نزول قرآن بر هفت حرف نبوده است.

ابن جرير طبرى درباره اختلاف قرائات مى‌گويد: چون مصاحف در شهرها پخش شدند و حروف آن بدون نقطه بودند مردم از هيچ كوششى فروگذار نكردند. تا حروف و كلمات محتمل الوجوه را به شكل درست دريابند و تلفظ درست آن را بشنوند[٢]. اما حقيقت مطلب آن است كه بر خلاف نظر طبرى مردم در تلفظ درست كلمات به اجتهاد شخصى پرداختند و اين سر منشأ مشكلات شد نه سماع از قراء.

و باز ابن جرير مى‌گويد: «چون مصاحف موجود در ميان هر شهر از نقطه‌گذارى و اعراب خالى بودند صحابه‌اى نيز به عنوان معلم در كنار اين مصاحف به تعليم آنان مى‌پرداختند ... تا آنجا كه مى‌گويد: آنها هر چه را سماعا درباره مصاحف و تلاوت آنها آموخته بودند مأمور به انتقال همانها به ديگران شدند. و در حفظ آنچه سماعا به دست آورده بودند پافشارى نمودند[٣]».

[١] فتح البارى، ج ٩ ص ٢٨. و التمهيد، ج ٢، ص ١٨ به نقل از: التبيان، ص ٨٦.

[٢] تاريخ القرآن الصغير، ص ١٠٩ به نقل از: المرشد الوجيز ابى شامه، ص ١٥٠.

[٣] تاريخ القرآن الصغير، ص ١٠٧ و ١٠٨ به نقل از: المرشد الوجيز، ص ١٤٩ به نقل از: طبرى.