حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ١١٨ - سخن آخر در اين زمينه

مى‌شد به استثناى دو سوره برائت و قل هو اللّه احد (اخلاص) كه اين دو، يك‌دفعه بر من نازل شدند. و همراه اين دو سوره هفتاد هزار صف از ملائكه بودند كه هر كدام مى‌گفت: با نسبت خدايى خواستار خير و خوبى باش‌[١] البته بر خود اين روايت اشكال مى‌شود كه مى‌گويد: همه سوره‌ها متفرق نازل شد مگر سوره اخلاص و برائت زيرا تنها اين دو سوره نبودند كه يكجا نازل شدند مانند: انعام، مائده، مرسلات، و بعضى سوره‌هاى ديگر. مگر اين كه مقصود روايت، بيان امتياز اين دو سوره بر سوره‌هاى ديگر بخاطر معيت هفتاد هزار صف از ملائكه باشد.

كه اين توجيه هم از سياق روايت دور است.

سخن آخر در اين زمينه‌

اساسا ما نمى‌توانيم اين گونه روايات را كه مى‌گويد آياتى كه نزولش متأخر بوده جزو سوره‌اى قرار داده شده كه نزولش جلوتر بوده بپذيريم. و بگوييم كه آياتى را در جاهايى قرار داده‌اند و ترتيب آيات بهم خورده است چون از آنها قطع پيدا نمى‌كنيم كه آيات جابجا شده وانگهى دقت علمى به ما مى‌گويد: اين روايات صحيح نيستند. و رواياتى هم كه آيات مكى را از سوره‌هاى مدنى مى‌داند و يا بر عكس احتياج به تأمل زيادى دارد. و ما همين‌طور نمى‌توانيم اين گونه روايات را بپذيريم. بخصوص كه به وجود روايات دروغ عادت كرده‌ايم. و بايد با احتياط با اين گونه روايات برخورد كرد.

وانگهى ممكن است اين وضع آيات در جايى، تنها در يك يا دو مورد به دستور پيامبر- ص- صورت گرفته باشد.

بهر حال ما اين ادعاها را قبول نداريم. و اكر سوره‌ها را دفعى النزول مى‌دانيم. و جز با دليل روشن از اين قاعده كلى عدول نمى‌كنيم. خداوند توفيق‌دهنده و هدايت‌كننده به چشمه‌سارهاى حقيقت است.

[١] مجمع البيان، ج ٥، ص ١ و ٢ به نقل از: ثعلبى.