سوم: سفارش به تقوای الهی، دومین مؤلّفه‌ بعد از دنیاست که بیشترین حجم مطالب را به خود اختصاص داده است. البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که، گرچه عین کلمۀ تقوا، بیش از ده مورد هم نیست، ولی با در نظر گرفتن مترادفات این کلمه، می‌توان چنین ادعا نمود که حجم مطالب این مؤلّفه، بعد از دنیا در ردیف دوم است.

چهارم: سومین حجم مطالب، مربوط به مؤلّفه مرگ و قیامت است که بخش قابل توجهی از مطالب خطبه‌ها را به خود اختصاص داده است.

٤. دلایل کاستی ضبط خطبه‌ها؟!

با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی جامعه صدر اسلام و اهمیّت نماز جمعه در بین مسلمین، هر هفته خلفای اسلامی، خود در نماز جمعه حاضر می‌شدند و خطبه‌های نماز جمعه را ایراد می‌کردند.[١] بر پایی نماز جمعه در صدر اسلام برای حاکمیت خلیفه اسلامی امر مهمی به حساب می‌آمده است؛ تا آن جا که مستشرقین هم، درباره این رویداد اسلامی پژوهش‌هایی داشته و این امر را جزء اقدامات مهم خلیفه اسلامی دانسته‌اند. به عنوان نمونه مسجد جامعی به نقل از «پِدرسن» چنین می‌نویسد:

از نخستین روزهای اسلام، حاکم اسلامی امامت نماز را به عهده داشت. او امامت نماز، خصوصاً نماز جمعه را [هم] به عهده داشت و در این زمینه هم، خود خطبه‌ها را القا می‌کرد. در غیاب حاکم اسلامی نیز، صاحب الشرطه (فرماندار نظامی) نماینده او بود ... .[٢]

یادآوری این نکته ضروری به نظر می‌رسد که برپایی نماز جمعه توسط خلیفه مسلمین و شرکت مسلمانان در نماز جمعه، نوعی بیعت عمومی با خلیفۀ اسلامی به حساب می‌آمده است. همچنین به شواهد فراوان تاریخی، امام علی† به عنوان خلیفۀ مسلمین، تعداد قابل توجهی خطبه جمعه ایراد فرموده‌اند.

حال سؤال اینجاست که، چرا از بین آن همه خطبه‌های جمعه‌ای که امام علی† به هنگام خلافت ایراد فرموده‌اند، اکنون، شاهد تعداد اندکی از آنها هستیم؟!!

چه عامل یا عواملی باعث گردید، تا این که خطبه‌های جمعه حضرت در منابع ثبت نگردد؟ و یا این که پس از ثبت، دچار فراموشی شده و به مرور زمان دستخوش تحریف بشوند؟!

اکنون به عوامل کمی خطبه‌ها و همچنین به نقش گروه‌هایی که باعث عدم ثبت خطبه‌ها و یا باعث از بین رفتن خطبه‌ها گردیده‌اند، اشاره می‌نماییم:

[١]. همان.

[٢] . العقد الفرید ، ج ٤، ص ٦٩ .