٢. از اشارت‌های باطنی استفاده شود و فقط به تفسیر ظاهر بسنده نگردد[٢] که تقریباً همان حرف قبلی است، چرا که معانی متعدد یک لفظ بعضاً می‌تواند معانی باطنی باشد. این نظر به کسی نسبت داده نشده است.

د. در باره این سخن «فاحملوه علی أحسن وجوهه» نیز دو احتمال داده‌اند:

١. حمل قرآن بر بهترین معانیش؛[٣]

٢. حمل قرآن بر بهترین آنچه در آن هست، از عزائم نه رخصت‌ها و از عفو نه انتقام[٤] و نتیجه گرفته شده که این تعبیر دلالت واضحی بر جواز استنباط و اجتهاد در قرآن دارد[٥] که احتمالاً این نظریات در اصل از البرهان باشد.

اما باید گفت که وجوه به معنای ترغیب و ترهیب و اوامر و نواهی نیز با این مفهوم ترجیح وجه احسن چندان سازگار نیست، چون ما نمی‌توانیم میان اوامر و نواهی برای مثال یکی را بر دیگری ترجیح دهیم، چون امر نسبت به چیز و نهی نسبت به چیز دیگری است نه هر دو نسبت به یک چیز.

٣. موضع مفسّر نسبت به وجوه

با توجه به مدلول احادیث وجوهیه، از دیرباز موضع خاصی برای مفسّر در رابطه با قرآن ضمن خود احادیث وجوهیه یا دانشمندان اسلامی با توجه به این احادیث، انتظار می‌رفته است. ذیلاً این موضع‌ها ذکر می‌شود:

١. ارجاع به أحسن وجوه، همچنان که در تعبیر: «فاحملوه علی أحسن وجوهه» مشاهده می‌شود.[٦] پیش‌تر معنای ارجاع به أحسن وجوه ذکر شد.

٢. احتیاط نسبت به کثرت وجوه: این موضع را می‌توان در دو تعبیر ذیل مشاهده کرد:

الف. «فاتقوا ذله وکثرة وجوهه» (پس از خضوع و بسیاری وجوهش بر حذر باشید).[٧]

ب. ذیل خبر أبودرداء (ذکر شد) که گفته شده حماد از أیوب ‌پرسید:

«أهو أن تری له وجوهاً فتهاب الإقدام علیه».

آن است که برای قرآن وجوهی ببیند، پس ترسیده و بر آن اقدامی کند[تفسیری نکند]؟

[١] . البرهان فی علوم القرآن، ج ‌٢، ص ‌١٦٣، الإتقان، ج ‌٢، ص ٤٧٥.

[٢] . البرهان فی علوم القرآن، ج ‌٢، ص ‌١٦٣، الإتقان، ج ‌٢، ص ٤٧٥.

[٣] .الإتقان، ج ‌١، ص‌ ٤٠٩.

[٤]. همان.

[٥] البرهان فی علوم القرآن، ج ‌٢، ص ‌١٦٣؛ الإتقان، ج ‌٢، ص ٤٧٦.

[٦]. البرهان فی علوم القرآن، ج ‌٢، ص ‌١٦٣؛ الإتقان، ج ‌٢، ص ٤٧٦.

[٧]. البرهان فی علوم القرآن، ج ‌٢، ص ‌١٦٣؛ الإتقان، ج ‌٢، ص.‌٤٧٥ ـ ٤٧٦.