علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥٥ - مأخذشناسی و ارزیابی سندی اصل نزول سوره هل اتی
اسناد روایت طاووس بن کیسان
١. «قال ابن مغازلی: أخبرنا أبو طاهر محمد بن علی بن محمد البیع، أنبأنا أبوعبدالله أحمد بن محمد بن عبدالله بن خالدالکاتب ، حدثنا أحمد بن جعفر بن محمد بن سالم الختلی ، حدثنی عمر بن أحمد، قال: قرأت على أمی فاطمة بنت محمد بن شعیب بن أبی مدین الزیات، قالت: سمعت أباک أحمد بن روحیقول: حدّثنی موسى بن بهلول، حدثنا محمد بن مروان ـ بن عبدالله بن اسماعیل الکوفی البصری السدی ـ ، عن لیث بن أبی سلیم: عن طاووس».[١]
از رجال این سند، عمر بن احمد[٢]، محمد بن مروان[٣] و لیث بن ابی سلیم[٤]، ضعیف و فاطمه بنت محمد بن شعیب و احمد بن روح، مجهولاند. همچنین، مروی عنه طاووس، نامشخص و سند حدیث، مرسل است. نیز با توجه به این که طاووس، از بزرگان تابعان است، سندی که به وی ختم شود، مقطوع نام میگیرد.
اسناد روایت اصبغ بن نباته
١. «قال ابن الجوزی: أخبرنا محمد بن ناصر، أنبأنا أبو عبد الله بن أبی نصر الحمیدی أنبأنا أبو علی الحسن بن عبد الرحمان بن البیع، أنبأنا أبو القاسم عبید الله بن محمد السقطی، أنبأنا عثمان بن أحمد الدقاق، أنبأنا عبد الله بن ثابت، حدّثنا أبی (ثابت بن یعقوب)، عن الهذیل بن حبیب و أبی عبد الله السمرقندی عن محمد بن کثیر الکوفی عن الأصبغ بن نباته».[٥]
٢. «قال الحاکم فی شواهد التنزیل: أخبرنا عقیل (بن الحسین النسوی) أخبرنا علی بن الحسین (بن قیده) حدثنا (ابو بکر) محمد بن عبید الله حدثنا أبو عمرو عثمان بن أحمد بن السماک، حدثنا عبد الله بن ثابت المقرئ قال: حدثنی أبی (ثابت بن یعقوب)، عن الهذیل، عن مقاتل، عن الأصبغ بن نباته». [٦]
اسناد مزبور به دلیل مجهولالحال بودن عبد الله بن ثابت مقری و پدرش (ثابت بن یعقوب)، ابو عبدالله سمرقندی و هذیل بن حبیب، و نیز به دلیل مورد اختلاف بودن وثاقت محمد بن کثیر[٧] و ضعیف بودن علی بن حسین[٨]، و همچنین به دلیل نا مشخص بودن مروی عنه اصبغ بن نباته، ضعیف، مرسل و مقطوع محسوب میگردد.
[١]. مناقب علی بن ابیطالب، ص ٣٤١.
[٢]. لسان المیزان، ج ٦، ص ٢٥٣؛ میزان الاعتدال، ج ٤، ص ٣٧٤.
[٣]. تأویل الآیات، ج ٢، ص٧٥٠.
[٤]. مناقب الامام امیر المومنین، ج ١، ص ٥٨.
[٥]. تذکرة الحفاظ، ج ٢، ص ٦١٨ ـ ٦١٩؛ تاریخ بغداد، ج ٤، ص ٢٠٦ ـ ٢١١.
[٦]. شواهد التنزیل، ج ٢، ص ٤٠٤.
[٧]. الجرح و التعدیل، ج ٨، ص ٥١٠ ـ ٥١١.
[٨]. معجم رجال الحدیث، ج ١، ص ٥٧ ـ ٦١؛ کلیات فی علم الرجال، ص١٩٦.