اول: از آن جا که فرمایشات امام† بخشی از تاریخ، به خصوص تاریخ صدر اسلام است و لذا پژوهش در این زمینه می‌تواند، ما را در بازخوانی هر چند بهتر حوادث این مقطع زمانی کمک نماید.

دوم: بازخوانی سیرۀ امام علی† به جوامع اسلامی فرصت مناسب را ایجاد می‌کند، تا با تأسّی به روش آن بزرگوار، زمینه را برای هر چه بهتر برگزار شدن این فریضه عبادی ـ سیاسی فراهم نمایند؛ به عبارت دیگر سیرۀ آن امام همام می‌تواند سند راهبردی این فریضه الهی باشد.

سوم: از آن جا که خطبه‌های نماز جمعه آن حضرت مورد تحلیل قرار نگرفته است، این نوشتار می‌تواند فتح بابی باشد برای پژوهش‌گران اسلامی، تا این که، مطالعاتی هم در این زمینه داشته باشند.

٣. خطبه‌های جمعه و عیدین امام علی†، در یک نگاه

١ ـ‌ ٣. تعداد، زمان و مکان صدور و وضعیت خطبه‌ها

مجموع خطبه‌هایی که از لابه‌لای منابع کهن گردآوری شده، هفده مورد است که در مقایسه با مدت زمام‌داری آن حضرت، معدود است. از میان هفده خطبه‌، یک مورد خطبه عید فطر و یک مورد هم، خطبه عید قربان است. همچنین، مشخص گردید که از مجموع این خطبه‌ها، دو مورد در شهر مدینه، یک مورد در شهر بصره و چهار مورد هم، در شهر کوفه ایراد گردیده‌اند. وضعیت ده مورد از خطبه‌ها، از حیث مکان صدورشان، نامشخص است.[٢] همچنین، از مجموع یاد شده، فقط پنج خطبه به صورت کامل، و مابقی خطبه‌ها که دوازده مورد باشد، به صورت ناقص نقل گردیده‌اند. و نهایت این که، از حیث زمان صدور، چهار مورد از خطبه‌ها دارای زمان صدور مشخص، و بقیه موارد، زمان صدورشان، مشخص نشده است.

زمان صدور خطبه‌هایی که مشخص می‌باشند، بدین قرار است:

خطبه اول: روز جمعه، ٢٥ ماه ذی الحجة، سال ٣٥ هجری، مصادف با جمعه دوم خلافت علی†.

خطبه دوم: در سال ٣٥ هجری، مصادف با جمعه سوم خلافت علی†.

خطبه چهارم: در شهر بصره و در سال ٣٦ هجری.

خطبه شانزدهم: در شهر کوفه و در سال ٣٨ هجری.[٣]

[١]. الفصول المختارة، ص ٢١٧.

[٢]. ر. ک : همان.

[٣] کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث.