اَلْحَمْدُ للَّهِ الْولِی الْحَمیدِ، الْحَکیمِ الْمَجیدِ، الْفَعَّالِ لِمَا یریدُ، عَلاَّمِ الْغُیوبِ، وَ سَتَّارِ الْعُیوبِ، وَ خَالِقِ الْخَلْقِ، وَ ... .[١]

این خطبه در کتاب خطب امیر المؤمنین اثر زید بن وهب جُهنی، بدون اشاره به نام روات نقل گردیده‌ است؛ چرا که وی از اصحاب امام علی† بوده و خطبه‌های جمعه آن حضرت را می‌نوشته است.[٢] شیخ طوسیŠ سند این خطبه را به صورت مرسل چنین نقل کرده‌اند:

عن ابی مخنف عن عبدالرحمن بن جندب عن ابیه عن علی†، قال ... .[٣]

شیخ صدوق هم با اختلاف اندکی در الفاظ خطبه، این خطبه را منسوب به امام علی† دانسته‌اند.[٤] همچنین علامه مجلسیŠ، حر عاملیŠ، محمد باقر محمودیŠ و سید صادق موسوی، در آثار خودشان این خطبه را ذکر کرده‌اند.[٥]

خطبه چهارم:

كُنْتُمْ جُنْدَ الْمَرْأَةِ وَ أَتْبَاعَ الْبَهِیمَةِ رَغَا فَأَجَبْتُمْ وَ عَقَر فَهَرَبْتُمْ أَخْلَاقُكُمْ دِقَاقٌ وَ عَهْدُكُمْ شِقَاقٌ... .[٦]

نویسندۀ کتاب مصادرنهج‌البلاغة ، مصادر متعددی را برای این خطبه، بدین قرار ذکر نموده است:

... فقد رواه جماعة من المؤلّفین قبل الشریف الرضی، نذكر منهم الدینوری فی الأخبارالطوال، ص ١٥٣ و المسعودی فی مروج الذهب، ج ٢، ص٣٧٧ و ابن قتیبة فی عیون الأخبار، ج١، ص٢١٧ و ابن عبد ربه فی العقد الفرید، ج٤، ص٣٢٨ و علی بن ابراهیم فی تفسیره، ص ٦٥٥ و غیرهم. و یظهر مما فی البحار، ج ٨، ص ٤٤٧ أن هذه الخطبة طویلة....[٧]

نکته‌ای که قابل تامل است، این است که مورخین و محدثین مذکور در زمان صدور این خطبه، اختلاف نظرهایی دارند. البته این اختلاف به قدری جزئی است که به اصل مسئله هیچ خدشه‌ای وارد نمی‌کند.

اختلاف در زمان صدور این خطبه بدین نحو است که ابو حنیفه، ابن قتیبه، سبط جوزی، مسعودی و

[١]. نهج‌السعادة فی‌مستدرک ‌نهج‌البلاغة، ج ١، ص ٥٤٢ .

[٢]. الأمالی، ص ٩٩ ؛ برای مطالعه بیشتر ر.ک : تمام نهج البلاغة، ج ٤.

[٣]. مصباح المتهجد، ص ٣٨٠.

[٤] . همان؛ شرح نهج البلاغة، ج ٣، ص ٤٧٥.

[٥]. الأمالی (مفید) ، ج١، ص١٤٨.

[٦]. نهج البلاغة، خطبۀ ١٣.

[٧]. مصادر نهج ‌البلاغة و اسانیده، ج ١، ص ٣٦٣.