دفاع از خدشه واردشدن به آبروی افراد و ترغیب افراد جامعه به این کار ـ که از حدیث، قابل استفاده است ـ در واقع، نوعی فرهنگ‌سازی برای مقابله با برچسب‌هایی است که بر افراد جامعه زده می‌شود.

١ ـ ٢ ـ ٦ .تقویت برچسب‌خورده

یکی از راه‌کارهای کنترلی، تقویت شخص برچسب‌خورده است. در حدیثی که پیش‌تر آورده شد، امام† درباره لقب‌هایی مانند رافضیّ مطالبی فرموده بودند، این مسأله، یعنی تقویت برچسب خورده، دیده می‌شود. در آخر آن حدیث، امام† رو به سوال‌کننده می‌کند و می‌فرماید: ای ابا محمد، آیا از سخنان من، خوشحال شدی؟ او هم می‌گوید: آری. باز هم بفرمایید.

همچنین در این حدیث، توجه دادن برچسب‌خورده به امتیازات فردی یا گروهی‌ای که دارد، ابزار مناسبی برای جلوگیری از درهم شکستن شخصیت او و وارد شدن دیگر فشارهای روانی ناشی از برچسب است. در روایت دیگری، امام صادق† می‌فرماید:

هر که تو را خوار می‌کند (و شخصیت تو را می‌کوبد)، خود را از برخورد با او، حفظ کن.[٢]

١ ـ ٢ ـ ٦ . توبه

توبه، یکی از راه‌کارهای کنترلی است که در منابع حدیثی ما بدان اشاره شده است. در حدیثی از امام باقر† آمده است:

توبه‌کننده از گناه همانند کسی است که گناهی انجام نداده است[٣].[٤]

همان‌گونه که در حدیث این بیان شده، کسی که توبه می‌کند، از کجروی‌ای که مرتکب شده، برکنار است، و امام† می‌فرماید که فرد توبه‌کننده،‌ پاک شود. همچنین، این حدیث، می‌تواند هم ناظر به آثار روانی توبه (جلوگیری از شکل گرفتن هویت کجروانه) و هم آثار اجتماعی آن (بازگرداندن منزلت اجتماعی برچسب خورده) باشد.

توضیح آثار روانی: این که فرد توبه می‌کند و از گناه پاک شده است. از نظر روانی در فرد اثری ایجاد می‌کند که باعث می‌شود او هویت کجروانه‌ای برای خویش نسازد، چون او با توبه دیگر کجروی مرتکب نشده است.

توضیح آثار اجتماعی: این که جامعه نیز با این پیش‌فرض که دیگر او کجروی‌ای انجام نداده است، با

[١] .شرح نهج البلاغة، ابن میثم، ج ٥، ص ٥٤٦ .

[٢] .آداب معاشرت از دیدگاه معصومان‰، ص ١٩٨.

[٣] .الکافی، ج ٢، ص ٣٥٤.

[٤] .اصول الکافی، ج ٤، ص ٥٧ .