١. «قال الحاکم فی شواهد التنزیل: أخبرنا عقیل (بن الحسین النسوی) أخبرنا علی بن الحسین (بن قیده) حدثنا (ابوبکر) محمد بن عبید الله حدثنا أبو عمرو عثمان بن أحمد بن السماک، حدثنا عبد الله بن ثابت المقرئ قال: حدثنی أبی (ثابت بن یعقوب)، عن الهذیل ، عن مقاتل عن سعید بن جبیر». [١]

در رجال این سند، علی بن حسین، عبد الله بن ثابت، پدر وی و هذیل بن حبیب، مجهول‌الحال و مروی عنه سعید بن جبیر، نامعلوم است. لذا سند مزبور، ضعیف، مرسل و مقطوع است.

اسناد روایت عامر بن واثله

١. «قال ابن بابویه: حدّثنا أبی، ومحمد بن الحسن بن أحمد بن الولید، قالا حدّثنا سعد بن عبد الله ـ أبی خلف الاشعری قال: حدّثنا محمد بن الحسین بن أبی الخطاب، عن الحکم بن ـ مسکین الثقفی، عن أبی الجارود وهشام أبی ساسان وأبی طارق السراج، عن عامر بن واثلة». [٢]

ضعف این سند به ضعیف بودن ابو الجارود[٣] و مجهول بودن هشام و ابو الطارق باز می‌گردد.

باید دانست که گر چه این مجموعه اسناد به لحاظ ارزیابی رجال‌شناختی، غالباً به دلیل وجود یک یا دو راوی مجهول، بعضاً به سبب اشتمال بر برخی راویان نا موثق و یا راویانی که وثاقت یا ضعف آنها مورد اختلاف است و به صورت نادر نیز به دلیل عدم اطمینان از انتساب کتاب به مؤلف و مجهول الحال بودن حلقه وصل آن به نسل‌های بعد، ضعیف تلقی می‌شوند، امّا ضعف آنها منجبر به شهرت روایی است.

ابن صلاح در مقدمه خویش یکی از راه‌های جبران ضعف سند را، مشروط به این که ضعف ناشی از کذاب بودن راوی نباشد، کثرت طرق نقل می‌داند.[٤] محمد ناصر البانی نیز در این باره چنین می‌نویسد:

مشهور در نزد بزرگان این است که یک روایت اگر به طرق متعدد روایی، هر چند ضعیف، نقل شود، قوّت یافته و حجت می‌گردد.[٥]

این قاعده در سیره حدیث‌پژوهی محدثان خاصّه و عامّه منعکس است؛ چنانکه ابن حجر حتی در روایات شدیدالضعف نیز، کثرت طرق نقل را جبران‌کننده ضعف سند می‌داند و معتقد است که این گونه روایات، گر چه از طریق صحیح به دست ما نرسیده‌اند، امّا به هر حال ریشه در واقعیت دارند.[٦] همچنینشوکانی، آن گاه که به روایتی در باب آیه ٤٣ سوره نساء می‌رسد، ضعف سندی آن را منجبر به کثرت طرق نقل می‌داند.[٧]

[١]. شواهد التنزیل، ج ٢، ص ٤٠٤.

[٢]. الخصال، ص٥٥٣.

[٣]. الکامل، ج ٦، ص ٢٦٥ ـ ٢٦٦؛ تقریب التهذیب، ج ٢، ص ١٣١.

[٤]. ضعفاء،ج ٤،‌ص ١٤ ـ ١٧؛ تقریب التهذیب، ج ٢، ص ٤٨.

[٥]. الموضوعات، ج ١، ص ٣٩٠.

[٦]. شواهد التنزیل، ج ٢، ص ٤٠٤.

[٧]. قاموس الرجال، ج ٣، ص ٥٣٧.