علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥٧ - مأخذشناسی و ارزیابی سندی اصل نزول سوره هل اتی
همین قاعده در میان بزرگان شیعه نیز رواج دارد؛ به عنوان نمونه شیخ مفید، بزرگ اندیشمند مکتب حدیثی بغداد ـ که در امر حدیث و قبول اخبار، جدی و سختگیر بوده و حتی حدیث واحد صحیحالسند را فاقد حجیت میداند[١] ـ آن گاه که به برخی اخبار مربوط به معجزات حضرت امیر میپردازد، عامل شهرت را موجب بینیازی از بررسی سندی آن میداند.[٢] نیز، آن گاه که خطبه شقشقیه را موضوع گفتار قرار میدهد، چنین مینگارد:
خطبه مزبور که ابن عباس به نقل آن همت گماشته، مشهورتر از آن است که بخواهیم برای اثبات سند آن، خویشتن را به تکلف اندازیم.[٣]
در دوره معاصر نیز میتوان از علامه شعرانی نام برد که در باب اصل صدور برخی معجزات از حضرت امیراین گونه میگوید:
این روایت، به طرق متعدد نقل گردیده و ضعف اسناد آن، منجبر به کثرت طرق نقل است.[٤]
با توجه به آنچه پیش از این درباره شهرت روایی و تواتر معنوی اصل صدور سورۀ﴿هَلْ أَتَى٦٤٨٣٠; در شأن اهل بیت بیان گردید، میتوان گفت ضعف سندی این مجموعه روایی، حتی بنا بر مبانی حدیثپژوهی خود دانشمندان عامی مذهب، منجبر به شهرت و کثرت طرق نقل است و لذا خانواده حدیثی مزبور که بررسی و ارزیابی اسنادش پیش از این گذشت؛ هم چنان اثبات گر فضیلتی بزرگ برای خاندان عصمت و طهارت است.
ب. روایت صحیح السند و قوی المتن
صحیحترین سند موجود برای اثبات نزول سورۀ﴿هَلْ أَتَى٦٤٨٣٠; در شأن اهل بیت، سند ذیل است:
قال محمد بن المشهدی فی المزار: اخبرنی بهذا الحدیث، العالم أبی جعفر محمد المعروف بابن الحمد النحوی، رفع الحدیث عن الفقیة الامام العسکری صلوات الله علیه فی شهور سنة إحدى وسبعین و خمسمائة؛ وأخبرنی الفقیه الاجل أبو الفضل شاذان بن جبرئیل القمی، عن الفقیه العماد محمد بن أبی القاسم الطبری، عن أبی علی، عن والده، عن محمد بن محمد بن النعمان، عن أبی القاسم جعفر بن قولویه، عن محمد بن یعقوب الکلینی، عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن أبی القاسم بن روح وعثمان بن سعید العمری،
[١]. میزان الاعتدال، ج ٣، ص ١٢٠؛ کتاب المجروحین، ج ٢، ص ١١٤ ـ ١١٥.
[٢]. شواهد التنزیل، ج ٢، ص ٤٠٤.
[٣]. الخصال، ص٥٥٣.
[٤]. رجال النجاشی، ص ١٧٠؛ معجم رجال الحدیث، ج ٧، ص ١٨٨ ـ ١٩٠، تقریب التهذیب، ج ١، ص ٣٢٣.