ارتباط میان دین و نظریات جامعه‌شناختی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اندیشمندان حوزه علوم اجتماعی است. دیدگاه‌های مختلفی در این باره بیان شده است؛ به گونه‌ای که اگر بخواهیم آن را در یک طیف ترسیم کنیم، در یک سو، دیدگاه‌های اندیشمندانی قرار می‌گیرد که قایل‌اند نمی‌توان ارتباطی میان این دو حوزه برقرار کرد و نظریّات جامعه‌شناختی ربطی به دین پیدا نمی‌کند و تنها کاری که امکان دارد، بررسی جامعه‌شناختی دین است که دین نیز مانند دیگر عرصه‌ها می‌تواند مواد خام نظریات جامعه‌شناختی باشد.

در سوی دیگر، اندیشمندانی معتقدند که دین می‌تواند در این عرصه حضور داشته باشد، چون دین مجموعه کاملی است که هم برای هدایت معنوی بشر و هم برای زندگی اجتماعی بشر راه‌کارهایی دارد و ما تنها باید به کشف این راه‌کارها بپردازیم و نظریّات جدید از جمله نظریّات جامعه‌شناختی ما را در کشف این قوانین راهنمایی می‌کند.

پژوهش حاضر در میانۀ این دو قرار دارد. ما در این پژوهش هیچ کدام از این دو ادعا را دنبال نمی‌کنیم، بلکه راه میانه‌ای را انتخاب کرده‌ایم و آن این است که از یک مسأله خرد جامعه‌شناختی در نظریات کجروی (نظریه برچسب‌زنی) شروع کرده‌ایم. و محورهای این نظریه را استخراج کرده و سعی داریم تا این محورها را به منابع حدیثی ارائه کنیم و پاسخ‌های آن را پی بگیریم.

کلید‌واژه‌ها: دین، جامعه‌شناسی، کجروی، برچسب‌زنی

درآمد

دیرزمانی است که متفکّران و صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف علم و اندیشه، این نکته را واقعیتی انکار‌ناپذیر در حیات فردی و اجتماعی انسان می‌دانند که برچسب‌زدن می‌تواند تأثیری جدّی و تعیین‌کننده بر شخصیّت و رفتار فرد داشته باشد. آنان، از چشم‌اندازهای مختلف و با سخنان و تعبیرهای گوناگون، از این واقعیت سخن گفته‌اند؛ امّا به نظر می‌رسد که نخستین بار اچ. اس. بکر،[٢] دیدگاه خود در این زمینه را در قالب نظریۀ علمی مستقلی ارائه کرد و بر اساس روش‌های مقبول در حوزۀ علوم تجربی،

[١] کارشناس ارشد جامعه‌شناسی.

[٢].تمام نهج‌البلاغة، ص ٣٤٣.