عوامل رسمی کنترل اجتماعی، می‌پردازد. برچسب‌زنی نظریه‌ای فرایندی است و تحلیل‌های آن بر واکنش‌های دیگرانِ مهم (کسانی که قدرت تعریف رفتار کسی و برچسب‌زدن به او را دارند) نسبت به افراد یا کنش‌ها و ارزیابی منفی از آن متمرکز است. برطبق این نظریه، برچسب‌زدن به شخص ممکن است وی را به سوی رفتار در جهت نقش مرتبط با برچسب، هدایت کند، حتی اگر آن صفت کوچک‌ترین شباهتی با وی نداشته باشد. مردم معمولاً از برچسب‌های شناخته شده برای عموم، استفاده می‌کنند که ممکن است در مورد فرد صادق باشد یا نباشد. این فرایند باعث می‌شود رفتار مردم و تعاملات آنها را با فرد برچسب خورده دچار تغییر سازد.[١]

حدیث

روشن است که نقطه محوری بحث ما در احادیث، احادیث اجتماعی (احادیث مربوط به رابطه انسان با انسان‌های دیگر)، آن هم از نوع گزاره‌های توصیفی است. البته ممکن است از گزاره‌های دستوری و هنجاری نیز نکاتی در توصیف و تفسیر پدیده‌های اجتماعی به دست بیاید؛ ولی به هر حال، مقصود اصلی ما، احادیث اجتماعی توصیفی است.[٢]

در این پژوهش مفاهیمی که ما با آن مفاهیم به جستجوی حدیثی پرداختیم، عبارت بودند از: غیبت (به معنای سخن گفتن در نبود کسی)، تهمت (نسبت دادن لقبی که در فرد نباشد)، تجسس (دقت بدون دلیل در زندگی افراد)، تطیر (فال بد زدن به فرد)، نبز (لقب‌های زشت)، هلاکت، تَشِیعَ الْفاحِشَةُ (اشاعه فحشا)، روایت کردن علیه کسی (داستان‌سرایی)، کراهت، استهزا (مسخره کردن فردی)، سرزنش، حیا، تسمیه (نام‌گذاری)، اهان (اهانت کردن)،‌ آبرو.

روش‌شناسی (تحلیل محتوا)

چارچوب روشی پژوهش

ما در این تحقیق، بر اساس روش تحلیل محتوای کیفی، با رعایت اصول و شرایط کلی حاکم بر آن، یعنی مقوله‌بندی و طبقه‌بندی آن این پژوهش را انجام خواهیم داد. به عقیده برلسون، تحلیل محتوا، نوعی فن‌آوری پژوهشی است برای توصیف عینی منظم است و تشریح کمی، محتوای آشکار پیام.[٣] در تعریف برلسون، واژه پیام،‌ اشاره‌ای به کلید داده‌های موجود است؛ مانند مطالب مکتوب برنامه‌های رسانه‌ها، مصنوعات و هر چیزی که بتوان آن را مجموعه‌ای واحد به شمار آورد.[٤] ویژگی‌های منظم بودن، عینی بودن و مقداری بودن، در تعریفی که هر فهرستی از فن تحلیل محتوا می‌دهد، قابل رؤیت است:

[١].»Social _ labeling theory«.

[٢]. از این نظریه با نام‌های «برچسب اجتماعی»، «برچسب»، «انگ‌زنی» و «واکنش اجتماعی» هم یاد می‌شود (ز. ک: جرم و جرم‌شناسی، ص ٧٩).

[٣]. جامعه‌شناسی کجروی، ص ٢٠٦ و ٢٠٧.

[٤].Encyclopedia of criminology and Deviant Behavior, p ١٩٧٠.