علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٨ - تبارشناسی، مفهومشناسی و ارزیابی احادیث وجوهیه

اذهب إلیهم، یعنی الخوارج، ولا تخاصمهم بالقرآن فإنه ذو وجوه، ولکن خاصمهم بالسنة.

پس ابن عباس به ایشان گفت:

أنا أعلم بکتاب الله منهم.

و امام† جواب فرمود:

صدقت، ولکن القرآن حمال ذو وجوه.[١]

در این نقل، عبارت:«فإنهم لن یجدوا عنها محیصاً» ذکر نشده است.

١ ـ ٥ . برخی نیز به نقل از نهج البلاغة، فقط عبارت ذیل را نقل کرده‌اند:

القرآن حمال ذو وجوه.[٢]

و دیگر مطالب حدیث ذکر نشده است.

١ ـ ٦ . از علی† مرسلاً و به طور کلی نقل شده است:

لا تناظروهم فی القرآن فإن القرآن حمال ذو وجوه.[٣]

همچنان که ملاحظه می‌شود، چنین تعبیری در فقط در کتب لغت مشاهده شده است و احتمالاً نقل به معنای تعبیر نهج‌البلاغة یا غیره است.

٢. نکاتی در باره این خبر

٢ ـ ١. نقل سید رضی در نهج‌البلاغة بدون سند است و تلاش‌های محقق در شناسایی سند آن به جایی نرسیده است، همچنان که در کتب اسنادشناسی نهج‌البلاغة نیز برای این عبارت هیچ سندی ذکر نشده است.[٤]

٢ ـ ٢. سند یادشده نزد ابن سعد در دو قول منسوب به او، و بنابر منابع یادشده، مرسل است، چون فاصله ابن سعد (١٦٨ـ٢٣٠ق)[٥] با راوی حدیث، یعنی عکرمه (٢٥ ـ ١٠٥ق)[٦] بسیار است و ابن سعد، حدود ٥٥ سال پس از عکرمه متولد شده است.

٢ ـ ٣. اساساً چنین اقوالی نزد ابن سعد (در الطبقات) مشاهده نشد و معلوم نیست نقل سیوطی و دیگران (که ظاهراً دیگران نیز از سیوطی گرفته‌اند) این اقوال را دقیقاً‌ از چه منبعی از ابن سعد نقل کرده‌اند. آنچه ابن سعد نقل کرده، آن است که علی†، ابن عباس و دیگران را برای محاجه به سوی

[١]. فتح القدیر الجامع بین فنی الروایة و الدرایة من علم التفسیر، ج ‌١، ص ‌١٢.

[٢]. الصحیح من سیرة النبی الأعظمˆ، ج ‌٢، ص ‌٢٦٨ .

[٣]. لسان العرب، ج ‌١١، ص ‌١٧٥؛مجمع البحرین، ج ‌١، ص ‌٥٧٦ .

[٤]. الصحیح من سیرة النبی الأعظمˆ، ج ‌٢، ص ‌٢٦٨ .

[٥]. لسان العرب، ج ‌١١، ص ‌١٧٥؛مجمع البحرین، ج ‌١، ص ‌٥٧٦ .

[٦]. برای نمونه، ر.ک : پ‌ژوهشی در اسناد و مدارک نهج البلاغة.