علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٥ - تبارشناسی، مفهومشناسی و ارزیابی احادیث وجوهیه

لا یفقه العبد کل الفقه حتی یمقت الناس فی ذات الله عز وجل، وحتی یری للقرآن وجوهاً کثیرة ثم یقبل علی نفسه فیکون لها أشد مقتاً.

(که بیشتر شبیه به نقل مازندرانی از پیامبرˆ است)، بر أبودرداء کرده‌اند، هر چند خود در همان صفحه شبیه بدان را منسوب به پیامبرˆ نقل نموده‌اند.[١]

٦ . همچنین بدون سند از پیامبرˆ نقل شده که فرمود:

لا یفقه العبد کل الفقه حتی یمقت الناس فی ذات الله ویری للقرآن وجوهاً کثیرة، ثم یقبل علی نفسه فیکون لها أشد مقتاً.[٢]

یا :

لا یفقه العبد کل الفقه حتی یمقت الناس فی ذات الله عز وجل، وحتی یری للقرآن وجوهاً کثیرة.[٣]

که کمابیش تفاوت‌هایی با نقل اهل سنت از پیامبرˆ دارد.

٧ . برخی از شیعیان از قول†، بدون تصریح به نامی نقل کرده‌اند:

لا یفقه العبد کل الفقه حتی یمقت الناس فی ذات الله ویری للقرآن وجوهاً کثیرة، ثم یقبل علی نفسه فیکون لها أشد مقتاً.[٤]

با توجه به این که نزد شیعه، برای ائمه به کار می‌رود، ظاهراً منظور آن است که این قول به علی† منسوب است. به هر حال، این متن حدیث تقریباً‌ شبیه به همان متن منسوب به أبودرداء است که گفته شد برخی از شیعیان[٥] تصریح بر موقوف بودن آن بر أبودرداء شده است.

٨ . تحلیلی کلی خبر أبودرداء:

١ ـ ٨ . در صورت صحت انتساب این سخن به أبودرداء، باید گفت که لفظ فقه در اینجا در معنای لغوی آن، یعنی فهم و درک به کار رفته است، همچنان که در قرآن چنین به کار رفته است:

﴿لاَ یکادُونَ یفْقَهُونَ حَدِیثاً٦٤٨٣٠;.[٦]

﴿قَدْ فَصَّلْنَا الآیاتِ لِقَوْمٍ یفْقَهُونَ٦٤٨٣٠;.[٧]

﴿وَلکن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُمْ إِنَّهُ کانَ حَلِیماً غَفُوراً٦٤٨٣٠;.[٨]

[١] . جامع بیان العلم وفضله، ج ‌٢، ص ‌٤٥؛ عمدة القاری، ج ‌٢، ص ‌٥٥، به احتمال زیاد برگرفته از جامع بیان العلم وفضله.

[٢] . شرح اصول الکافی، ج ‌٢، ص ‌٢٩.

[٣] . میزان الحکمة، ج‌٣، ص ‌٢٤٥٦.

[٤] . مجمع البحرین، ج ‌٣، ص ‌٤٢١ ـ ٤٢٢؛ هدایة المسترشدین ، ج ‌١، ص ٥٤؛ مستدرک سفینة البحار، ج ‌٨ ، ص‌٢٨٧.

[٥] . میزان الحکمة، ج‌٣، ص ‌٢٤٥٦.

[٦] . سورۀ نساء، آیۀ ٧٨.

[٧] . سورۀ انعام، آیۀ ٩٨.‌

[٨] . سورۀ اسراء، آیه٤٤.