علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥١ - مأخذشناسی و ارزیابی سندی اصل نزول سوره هل اتی
![]()
٣. سندشناسی
همانگونه که پیش از این گذشت، کسانی چون ابن جوزی، ضعف برخی روایات این مجموعه حدیثی را دستاویزی برای ردّ اصل قضیه قرار دادهاند؛ در حالی که:
اولاً. به فرض نبود روایات با سند صحیح، ضعف روایات ضعیف السند این مجموعه منجبر به کثرت طرق نقل و شهرت روایی است.
ثانیاً. سند همه این روایات، ضعیف نیست و روایات صحیح السند و عالی المضمونی در این مجموعه روایی قرار دارند که به تنهایی مثبِت اصل قضیهاند.
آن چه در ذیل میآید، تفصیل و اثبات این دو امر است:
الف. جبران ضعف سندی روایات با کثرت طرق نقل
اسناد روایات دال بر نزول سورۀ﴿هَلْ أَتَى٦٤٨٣٠; در شأن اهل بیت، غیر از سندی که در فصل بعد خواهد آمد، به طرق متعدد، در نقطه نهایی خویش به امام سجاد و صادقین، زید بن ارقم، ابن عباس، طاووس بن کیسان، سعید بن جبیر و اصبغ بن نباته منتهی میشوند. اسناد مزبور عبارتاند از:
اسناد روایات معصومان
الف. «أبو أحمد عبدالعزیز بن یحیى الجلودی و أبوعبدالله محمد بن زکریاء البصری قالا: حدثنا الحسن بن مهران، قال: حدثنا سلمة بن خالد، عن الصادق جعفر بن محمد، عن أبیه».[١]
ب. «حدثنا فرات بن إبراهیم الکوفی قال: حدثنا محمد بن إبراهیم بن زکریا الغطفانی قال: حدثنی أبوالحسن هاشم بن أحمد بن معاویة عن محمد بن بحر عن روح بن عبد الله عن جعفر بن محمد عن أبیه عن جده».[٢]
[١] دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد.
[٢]. در پاسخ به این شبهه باید گفت که:
اولاً، این ابیات تنها در چند روایت از این مجموعه روایی قرار دارند و روایات قوی المتنی در دست است که هم از وجود این اشعار، عاری است و هم نزول این سورۀ در شأن اهل بیت را اثبات میسازد.
ثانیاً، ممکن است رکاکت الفاظ و دوری آنها از فصاحت لازم، ناشی از نقل به معنا و اشتباهات راویان در گذر زمان باشد.
ثالثاً، این گونه بیان در اشعار رجز گونه معمول بوده و حتی در اشعار شعرای بزرگ عرب نیز نظیر آن دیده میشود (تذکرة الخواص، ص٣١٥).