از این رو، مؤلف در صدد برآمده تا یکی از انواع احادیثی را که بدین هدف مورد استناد قرار می‌گیرد، تحت عنوان احادیث وجوهیه (احادیثی که در آنها به گونه‌ای تصریح به چند وجه بودن قرآن شده است)، از حیث سند و مفهوم، مورد تبارشناسی، ارزیابی و نقد قرار داده تا معلوم گردد که این نوع احادیث تا چه ‌اندازه‌ای قابل استناد هستند.

در مقالۀ پیش‌رو، سعی شده تا آنجا که امکان دارد، احادیثی که در آن به وجود وجوه در قرآن تصریح دارند، گردآوری و آنها را به ترتیب اعتبار کسانی که احادیث به آنها منسوب‌اند، ذکر کرده و سپس مورد بررسی قرار دهد.

بار دیگر یادآور می‌شود که غرض و قصد این مقاله، رد و اثبات اصل نظریه چند وجهی بودن قرآن و ورود به مبحث مفهوم چند وجهی نیست؛ هر چند حداقل به چند وجهی بودن طولی مفاهیم قرآن سخت باور داریم.

١. احادیث وجوهیه

این احادیث بر اساس اعتبار کسانی که حدیث به آنها منسوب است، به ترتیب ذیل است:

الف. پیامبرˆ

از پیامبرˆ به طور کلی چهار حدیث قابل تفکیک نقل شده است:

١. دارقطنی به سند خود، از ابن عباس، از پیامبرˆ نقل می‌کند که فرمود:

القرآن ذلول ذووجوه، فاحملوه علی أحسن وجوهه؛

قرآن ذلول(و رام) و ذو وجوه است، پس آن را بر بهترین وجوهش حمل(و معنا) کنید).[١]

١ ـ ١. متقی هندی از ابونعیم اصفهانی(م٤٣٠ق)، از ابن عباس، چنین نقل کرده‌اند:

القرآن ذو وجوه، فاحملوه علی أحسن وجوهه.[٢]

در این نقل تصریحی به پیامبرˆ نشده و کلمه «ذلول» را نیز ذکر نکرده‌ است. البته قصد متقی هندی نقل اقوال نبوی است، از این رو، باید گفت که این حدیثْ نبوی است و ظاهراً‌ همان حدیث موجود نزد دارقطنی است.

٢ ـ ١. برخی این حدیث را با تفاوتی و بدون سند، از پیامبرˆ‌ این گونه نقل کرده‌اند:

القرآن ذلول ذو وجوه محتملة، فاحملوه علی أحسن وجوهه.[٣]

و بدان «محتملة» را افزوده‌اند.

[١]. روایاتی که از آنها وجوب امر مسلم بر احسن استفاده می‌شود ( الکافی، ج ٢، ص ٣٦٢؛ مستدرک الوسائل، ج ١٧، ص ٢٦٥).

[٢]. کنزالعمال، ج ١، ص ٥٥١؛ میزان الحکمة، ج ‌٣، ص ‌٢٥٣٥، به احتمال زیاد از متقی هندی.

[٣].البرهان فی علوم القرآن، ج ‌٢، ص ‌١٦٣.