از زمان حضرت آدم† تا حضرت خاتمˆ معجزات پیامبران به گونه‌ای بوده است که هر چه به زمان پیامبر خاتمˆ نزدیک‌تر شده، معقول‌تر و روحانی‌تر گردیده، چنان که قرآن به عنوان معجزه جاویدان پیامبر اسلام، یک امر عقلی است، در حالی که معجزات پیامبران پیشین بیشتر محسوس و جسمانی بوده است.[١]

فیض کاشانی همچون ملاصدرا گاه در جهت تأویل روایت می‌کوشد كه با نمونه‌ای از تلاش او در این راه مواجه می‌گردیم. در حدیث هیجدهم از باب ماجاء فی رسول الله الوافی چنین آمده است:

علی بن حمزه گوید: ابوبصیر از امام صادق† سؤالی پرسید و من در آن مجلس حاضر بودم. گفت: جانم به قربانت. پیامبرˆ چند بار به معراج رفت؟ حضرت فرمود: دوباره. آن گاه جبرئیل او را موقفی متوقف نمود و گفت: ای محمد، به جایگاهی رسیدی که هیچ فرشته و پیامبری به آن نرسیده است. پروردگارت نماز می‌گزارد. او فرمود: ای جبرئیل، چگونه نماز می‌گزارد؟جبرئیل گفت: او می‌فرماید: سبوح قدوس، منم پرودگار فرشتگان و روح رحمتم بر خشمم تقدم دارد. آن گاه پیامبرˆ فرمود: خداوندا، از ما در گذر و بیامرز. در آن موقف فاصله پیامبر ˆ با مقام ربوبی به اندازه دو كمان یا كمتر از آن بود. چنان که خداوند در قرآن فرمود:﴿قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى٦٤٨٣٠;[٢] [= دو کمان یا نزدیک تر]. ابوبصیر گفت: جانم به قربانت! مراد از قاب قوسین او أدنی چیست؟فرمود: میان دو طرف کمان تا سر آن. ابوبصیر گفت: [منظور از] دو کمان یا نزدیک‌تر چیست؟ فرمود: به اندازه فاصله انتهای قوس تا سر آن. و فرمود: و میانشان حجابی می‌درخشید و خاموش می‌شد. این مطلب را نفهمیدم جز این که فرمود: زبرجدی است، پیامبر گویی به اراده خدا، از میان سوراخ سوزن به نور عظمت [الهی] نگریست. آن گاه خداوند فرمود: پس از تو چه کسی برای امتت خواهد بود؟ فرمود: علی بن أبی طالب امیرمؤمنان و سرور مسلمانان و رهبر شرافتمندان است. راوی گوید: سپس امام صادق† به ابوبصیر فرمود: ای ابومحمد، به خدا سوگند ولایت علی† از زمین برنخاست، بلکه آن به طور شفاهی از آسمان آمد.[٣]

او در توضیح این حدیث، پیش از هر چیز می‌نویسد:

در این حدیث، اسراری نمادی است که فهم ضعیف ما به آنها راه نمی‌یابد.

او توضیحاتی در بیان معنای این حدیث ارائه نموده، لیکن آن را مراد و معنای قطعی نمی‌شمرد. از این رو می‌نویسد:

[١]. شرح الکافی، ملاصالح، ج ٢، ص ٢٨٤.

[٢]. شرح اصول الکافی، ج ١، ص ١٦٩.

[٣]. آداب الصلاة (آداب نماز)، ص ١٦٦.