علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٣ - پژوهشی در بارۀ خطبههای جمعه و عیدین امام علی
اما در رابطه با این که حضرت علی به هنگام ایراد خطبههای جمعه به چه نوع سلاحی تکیه میکردند، نقلهای متفاوتی ذکر شده است؛ البته هر کدام از این نقلها هم، مؤید یک دیگر میباشند. نقل اول از نصر بن مزاحم (٩٦ ق) است، چرا که وی چنین نقل کردهاند:
... حضرت علی به هنگام ایراد خطبهها شمشیر خویش را حمایل کرده و بر کمان تکیه زده بودند.[١]
اما نقل دوم از شیخ مفید است، که چنین فرمودهاند:
... امام علی به هنگام ایراد خطبههای جمعه، بر کمان عربی تکیه میکردند .[٢]
با در کنار هم قرار دادن این نقلها، میتوان چنین نتیجه گرفت، حضرت به هنگام ایراد خطبهها بر یک سلاحی تکیه میکردند؛ حال آن سلاح شمشیر بود یا کمان!.
در رابطه با تنوع سلاح به دست گرفته شده، میتوان چنین ادعا کرد که نقل اول، ناظر بر وضعیت کاملا جنگی و شرایط ویژه است، چرا که این نقل، گزارشی از حالات آن حضرت، از جبهه صفین است. امّا به احتمال زیاد، نقل دوم بیانگر شرایط طبیعی جامعه اسلامی است.[٣] روایت زیر تا حدودی میتواند، موید این ادعاست:
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعْدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ كَانَ إِذَا خَطَبَ فِی الْحَرْبِ خَطَبَ عَلَی قَوْسٍ وَإِذَا خَطَبَ فِی الْجُمُعَةِ خَطَبَ عَلَی عَصًا .[٤]
همانا رسول خدا زمانی که در شرایط جنگی خطبه ایراد میفرمود بر چله کمان تکیه میکرد و زمانی که در نماز جمعه [ و شرایط طبیعی و صلح ] خطبه میخواند عصا بر دست میگرفت.
٥ ـ ٥. خواندن سورۀ یا آیه در پایان خطبه
با مطالعه خطبههای حضرت علی متوجه میشویم که حضرت در بعضی موارد در پایان خطبه اول، سورههای متفاوت و در پایان خطبه دوم، آیات مختلفی را تلاوت میکردند.
شیخ طوسی در کتاب مصباح المتهجد، پس از نقل خطبه، از زبان راوی خطبه چنین نوشته که، حضرت بعد از پایان خطبه اول، یا سورۀ توحید یا سورۀ الکافرون و یا سورۀ والعصر را تلاوت کردند.[٥]
[١] .وسائل الشیعة، ج ٧، ص ٤٠٨.
[٢] .نهج البلاغة، نامه ٦٩ .
[٣] .من لایحضره الفقیه، باب صلاة الجمعة، ج١، ص٢٧٥؛ بحار الانوار، ج ٨٩ ، ص ١٩١.
[٤] .سنن ابن ماجة، ج٣، ص٤٧٦.
[٥] .برای نمونه ر.ک : وسائل الشیعة، ج ٥، ص ٣٨.