روی سخن در اینجا متوجه انصار و مردم مدینه بود، زیرا آنها اکثریت داشتند. از طرفی، هنگامی که اینان در عقبه با آن حضرت بیعت کردند، گفتند: ای رسول خدا، هر گاه تو خود را به شهر ما برسانی، ما همان طور که از فرزند و ناموس خویش دفاع می‌کنیم، از تو نیز به همان نحو دفاع می‌کنیم. معنای این سخن، آن بود که اگر دشمنی در شهر مدینه به آن حضرت حمله کند، آنان متعهد هستند که از او دفاع کنند، ولی در خارج از شهر مدینه تعهدی ندارند. از این رو، رسول ‌خدا می‌خواست رأی آنان را نیز در این خصوص بداند.

سعد بن معاذ (از سران انصار) که متوجه مطلب شده بود، عرض کرد: ای رسول‌خدا، گویا منظورت از این سخن ما هستیم؟

فرمود: آری.

عرض کرد: ای رسول ‌خدا، ما به تو ایمان آوردیم و تو را تصدیق کردیم و گواهی دادیم که آنچه آورده‌ای همگی حق است، و روی همین اساس به تو عهد و پیمان دادیم که اوامر تو را به جان بپذیریم. اکنون نیز گوش به فرمان تو هستیم و به هر کجا خواهی برو که ما به دنبال تو خواهیم آمد. سوگند به آن کسی که تو را به حق فرستاده! اگر خود را به دریا بزنی ما نیز پشت سر تو خواهیم بود و یک نفر از ما تخلف نخواهد کرد. برای ما هیچ دشوار نیست که فردا با دشمن رو به رو شویم، و ما در جنگ مردمانی شکیبا و بردبار هستیم و هنگام برخورد با دشمن پابرجا و ثابت قدم هستیم.[١]

همین مشورت پیامبر، بویژه با انصار، نشان‌دهندۀ آن است که آن رزمایش همزمان با خبریافتن از لشکرکشی مشرکان قریش، و هیچ یک از تحرّکات نظامی پیش از آن، به قصد آغاز جنگ با قبیله یا گروهی نبوده است، بلکه تنها رزمایش نظامی بوده که اهداف پیش گفته را تعقیب می‌نموده است. در غیر این صورت، مشورت با انصار وجهی نداشت.

مؤید این تحلیل، آن که سیره‌نویسان تعداد غزوات و سرایای دوران زمامداری رسول الله را بیست و هفت غزوه و سی و هشت سریه برشمرده‌اند، که تنها در نُه غزوه از آنها جنگ درگرفته است.[٢] و تمامی این نُه غزوه نیز یا با لشکرکشی و هجوم از سوی دشمنان آغاز شده، و یا پس از عهد شکنی و توطئه‌گری هم‌پیمانان سابق شکل گرفته است. به این ترتیب، به جرأت می‌توان ادّعا کرد که پیامبر اکرم در طول دوران حاکمیت خویش هیچ گاه به جهاد ابتدایی دست نزده است.

[١]. سورۀ مائده، آیۀ ٢٤.

[٢]. السیرة النبویة، ج ١، ص ٦١٥؛ المغازی، ج ١، ص ٤٨.