فقیهان آیات چندی از قرآن کریم را برای حکم به وجوب جهاد ابتدایی مورد استدلال قرار داده‌اند[١]. اگرچه در کلام صاحب جواهر این آیات صرفاً به عنوان نمونه ارائه شده‌اند، لکن با بررسی دلالی آنها، تعمیم نتیجه به سایر آیات ممکن‌الإستدلال به درستی قابل پذیرش است. برای دستیابی به نتیجه قابل قبول ناچار باید یکایک این آیات را مورد دقّت قرار دهیم:

﴿یاأَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَکمْ فَانفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انفِرُوا جَمِیعاً٦٤٨٣٠;؛[٢]

اى کسانى که ایمان آورده‌اید، [در برابر دشمن‌] آماده باشید [اسلحه خود را برگیرید] و گروه گروه [به جهاد] بیرون روید یا به طور جمعى روانه شوید.

مفسّران در تبیین مراد الهی از این آیه، اگرچه آن را امر به تحصیل آمادگی دایمی برای جنگ با دشمن شمرده و تردید در اقدام گروه گروه یا دسته جمعی منطوق آیه را به خاطر اختلاف وضع دشمنان دانسته‌اند[٣]، لکن این نکته را ـ که از لفظ «حذر» برای بیان معنای سلاح استفاده شده است ـ ناظر به معنای حذر کردن و خود را از خطر حفظ نمودن می‌دانند[٤] و پاره‌ای از ایشان صریحاً آیه را امر به آماده باش دایمی برای دفاع و جهاد دفاعی تفسیر می‌کنند.[٥]

پس حدّاقلّ، آن است که این آیه در وجوب جهاد ابتدایی به طور معین ظهور ندارد، و لذا استدلال به آن برای اثبات چنین وجوبی قابل مناقشه است.

﴿فَلْیقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّهِ الَّذِینَ یشْرُونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا بِالآخِرَةِ وَمَن یقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّهِ فَیقْتَلْ أَوْ یغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً٦٤٨٣٠;؛[٦]

پس، باید کسانى که زندگى دنیا را به آخرت سودا مى‌کنند در راه خدا بجنگند
و هر کس در راه خدا بجنگد و کشته یا پیروز شود، به زودى پاداشى بزرگ به
او خواهیم داد.

لسان این آیه نیز به روشنی بر جهاد در راه خدا به نحو مطلق تأکید دارد، که اعمّ از جهاد ابتدایی و دفاعی است. از این رو، از باب اعمّ از مدّعا بودن نمی‌تواند استدلال قابل قبولی برای اثبات وجوب خصوص جهاد ابتدایی دانسته شود. بویژه آن که به گفته پاره‌ای از مفسّران « این آیات در زمانى نازل شد که دشمنان گوناگونى از داخل و خارج، اسلام را تهدید مى‌کردند»[٧] که این مطلب ظهور آیه را در

[١]. السیرة النبویة، ج ٢، ص ٦٠٩ .

[٢]. سورۀ نساء، آیۀ٧١.

[٣]. سورۀ نساء، آیۀ٧١.

[٤]. المیزان، ج ٤، ص ٤١٦.

[٥]. مجمع البیان، ‌ج ٣، ص ١١٢.

[٦]. سورۀ نساء، ‌آیۀ ٧٤.

[٧]. سورۀ نساء، ‌آیۀ ٧٤.