﴿یا أَیهَا النَّبِی حَرِّضِ الْمُؤْمِنینَ عَلَى الْقِتالِ إِنْ یکنْ مِنْکمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ یغْلِبُوا مِائَتَینِ وَ إِنْ یکنْ مِنْکمْ مِائَةٌ یغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذینَ کفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا یفْقَهُون٦٤٨٣٠;؛[١]

اى پیامبر، مؤمنان را به جهاد برانگیز. اگر از [میان‌] شما بیست تن، شکیبا باشند بر دویست تن چیره مى‌شوند، و اگر از شما یکصد تن باشند بر هزار تن از کافران پیروز مى‌گردند؛ چرا که آنان قومى‌اند که نمى‌فهمند.

به روشنی می‌توان داوری نمود که این آیه تنها در مقام «تقویت هرچه بیشتر روحیه سربازان»[٢] بوده و ارتباطی با ابتدا کردن به جنگ با دشمنان ندارد. بنا بر این، استدلال به این نیز خالی از مناقشه نخواهد بود.

﴿فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکینَ حَیثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ کلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ فَخَلُّوا سَبیلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیم٦٤٨٣٠;؛[٣]

پس چون ماه‌هاىِ حرام سپرى شد، مشرکان را هر کجا یافتید، بکشید و آنان را دستگیر کنید و به محاصره درآورید و در هر کمینگاهى به کمین آنان بنشینید. پس اگر توبه کردند و نماز برپا داشتند و زکات دادند، راه برایشان گشاده گردانید؛ زیرا خدا آمرزنده مهربان است.

این آیه را به جرأت می‌توان مهم‌ترین دلیل قرآنی بر وجوب جهاد ابتدایی به شمار آورد.

پیش از آن که به کلام مفسّران در بارۀ این آیه مراجعه کرده و با نگاهی به اسباب نزول آیه مراد الهی از آن را دریابیم. نکته‌ای اصولی ذهن هر مطالعه‌کننده مطّلعی را به خود مشغول می‌دارد، و آن وقوع اوامر چهارگانه در این آیه در مقام حظر و منع است. به عبارت روشن‌تر، امر به کشتن، دستگیر کردن، به محاصره در آوردن، و در کمین نشستن، همگی منوط بر سپری شدن ماه‌های حرام شده‌اند. یعنی پس از انقضای ایامی که از برخورد مسلّحانه و قهرآمیز در آن منع شده‌اید، اقدام به این امور نمایید. شیخ طوسی دلالت چنین امری بر اباحه را، و نه وجوب، مطابق نظر اکثر فقها می‌داند[٤]، و شهید صدر خبر از اتفاق و اجماع فقیهان بر عدم دلالت آن بر وجوب می‌دهد، اگرچه در دلالت آن بر اباحه یا رجوع به حکم پیش از حظر، و یا حکم دیگری غیر از این دوحکم، اختلاف رأی میان فقها به چشم می‌خورد[٥]. به این ترتیب، بر اساس مبانی اجتهاد فقهی مصطلح، دلالت این آیه بر وجوب برخورد قهرآمیز ابتدایی با مشرکان مخدوش

[١]. سورۀ انفال، آیۀ ٦٥.

[٢]. سورۀ انفال، آیۀ ٦٥.

[٣]. سورۀ انفال، آیۀ ٥ .

[٤]. سورۀ انفال، آیۀ ٥ .

[٥]. العدة، ج ١، ص ١٨٣.