خطبای نماز جمعه، بنا به تأسی به سیره رسول خداˆ مواردی چون ایراد خطبه‌ها به صورت ایستاده، عصا یا شمشیر به دست گرفتن و خواندن سورۀ کوچک از قرآن کریم را در پایان خطبه‌ها، رعایت می‌کردند.[١] همچنین، بنا به اهمیّت این فریضه الهی، حاکمان اسلامی اقداماتی را برای بهتر برگزار شدن نماز جمعه، انجام می‌داده‌اند و امام علی† هم به عنوان خلیفه وقت مسلمین، علاوه بر این که توصیه‌هایی برای برگزاری هر چه با شکوه‌تر نماز جمعه فرموده‌اند، اقدامات مهمی نیز در این زمینه انجام داده‌اند. با توجه به اهمیّت اقدامات آن حضرت در امر برپایی نماز جمعه، این اقدامات می‌تواند جزء سیره آن بزرگوار در امر بر پایی نماز جمعه به حساب آید.[٢] اینک به خلاصه‌ای از سیره آن بزرگوار در امر خطبه‌خوانی و نماز جمعه اشاره می‌کنیم:

١ ـ ٥ . آزادی زندانیان جهت شرکت در نماز جمعه

بنا به اهمیّتی که نماز جمعه در صدر اسلام داشته، امام علی† زندانیان را برای شرکت در نماز جمعه آزاد می‌کردند. روایت امام صادق† در این باره موید این مطلب است:

أَنَّ عَلِیاً† كَانَ یخْرِجُ أَهْلَ السُّجُونِ مَنْ حُبِسَ فِی دَینٍ أَوْ تُهَمَةٍ إِلَی الْجُمُعَةِ فَیشْهَدُونَهَا وَ یضْمَنُهُمُ الْأَوْلِیاءُ حَتَّی یرُدُّوهُمْ؛[٣]

حضرت علی† همیشه کسانی را که به واسطه بدهکاری یا تهمت در زندان بودند، روز جمعه برای شرکت در نماز جمعه از زندان خارج می‌ساخت و آنها را به نماز جمعه می‌آورد و اولیائشان ضامن می‌شدند که آنان را به زندان باز گردانند.

همچنین، امام صادق† نقل فرموده‌اند که امام علی† به تبه‌کاران زندانی هم اجازه حضور در نماز جمعه را می‌دادند.

أَنَّ عَلِیاً† كَانَ یخْرِجُ الْفُسَّاقَ إِلَی الْجُمُعَةِ وَ كَانَ یأْمُرُ بِالتَّضْییقِ عَلَیهِمْ؛[٤]

امام صادق† می‌فرمایند: حضرت علی† تبه‌کاران را برای شرکت در نماز جمعه از زندان خارج می‌ساخت و دستور می‌داد در رابطه با آنان محدودیت ایجاد گردد .

٢ ـ ٥ . نهی از مسافرت رفتن در روز جمعه

امام علی† افزون بر این که مردم را به شرکت در نماز جمعه تشویق می‌کردند، بلکه همواره اصحاب

[١].همان.

[٢]. برای نمونه در روایتی چنین آمده: «قال: وخطب أمیر المؤمنین† یوم الفطر فقال: الحمد لله الذی خلق السماوات والأرض ـ إلی أن قال ـ وأطیعوا الله فیما فرض علیكم وأمركم به ، من إقام الصلاة ، وإیتاء الزكاة، وحج البیت ، وصوم شهر رمضان، والأمر بالمعروف، والنهی عن المنكر» (وسائل الشیعة، باب وجوب عبادات خمس، روایت ١٩). چنان که ملاحظه می‌شود، راوی این روایت، به دنبال بیان وجوب عبادات خمس بوده نه بیان خطبه علی† .

[٣].مستدرک الوسائل، ج ٦ ، ص ٢٧.

[٤] .وسائل الشیعة، ج ٧، ص ٤٠٨.